عصر ایران - پروژه کافه زست (Zest Café) در محله کریم آباد تنکابن، تلاشی برای تبدیل یک ویلای اجاره ای رها شده به فضایی اجتماعی، جوان محور و پویا است؛ مداخله ای که با تکیه بر بازتعریف مرز میان فضای خصوصی و عمومی، سعی دارد فراتر از ایجاد یک کافه، زمینه شکل گیری تعاملات اجتماعی و تقویت زندگی محلی را فراهم کند. این پروژه طراحی شده توسط استودیو وحید جودی موفق شد رتبه سوم گروه بازسازی جایزه معمار 1404 را به دست آورد.
محله کریم آباد تنکابن، به دلیل غلبه ویلاهای فصلی و حضور غیردائمی ساکنان، با نوعی سکون در زندگی اجتماعی مواجه است. در چنین بستری، بسیاری از فضاها تنها در دوره های خاص سال مورد استفاده قرار می گیرند و ارتباط چندانی با جریان روزمره زندگی شهری ندارند. کافه های موجود نیز نتوانسته اند به پاتوق هایی پایدار برای تعاملات اجتماعی تبدیل شوند. در همین شرایط، کارفرما با هدف احیای یک ویلای اجاره ای رها شده و تبدیل آن به فضایی عمومی و جوان محور، تعریف پروژه کافه زست را مطرح کرد.

رویکرد طراحی کافه زست به تغییر کاربری ساختمان محدود نشد، بلکه تلاش کرد رابطه میان معماری و بستر شهری را از نو تعریف کند. یکی از مهم ترین ایده های پروژه، تبدیل مرز کافه و شهر از یک جدایی صلب به یک لبه شهری-اجتماعی است؛ مرزی که ضمن حفظ حریم و هویت فضا، امکان ارتباط بصری و فیزیکی با خیابان را فراهم می کند.
در این راستا، ورودی کافه به عنوان فضایی واسط طراحی شده است؛ محدوده ای میان خیابان و فضای داخلی که فقط نقش دسترسی ندارد، بلکه بستری برای مکث، معاشرت و تعامل با محیط اطراف به شمار می رود. حیاط ورودی با ایجاد پیوندی میان فضای عمومی خیابان و فضای داخلی کافه، حس دعوت کنندگی را تقویت کرده و امکان حضور و ارتباط را برای کاربران و رهگذران فراهم می کند.
استفاده از ساختاری باز و نیمه شفاف به جای یک مرز بسته و صلب، باعث شده جریان حرکت و دید از خیابان به درون کافه امتداد پیدا کند. این رویکرد، ضمن افزایش نفوذپذیری فضایی، کافه را از یک فضای تجاری مستقل به بخشی از زندگی روزمره محله تبدیل می کند؛ فضایی که حضور در آن می تواند به شکل اتفاقی و بدون برنامه ریزی قبلی شکل بگیرد.

در طراحی کافه زست، برنامه متعارف یک کافه با هدف افزایش ظرفیت های اجتماعی و فرهنگی آن مورد بازنگری قرار گرفته است. طراحان تلاش کرده اند فضایی ایجاد کنند که افزون بر پذیرایی از مشتریان، بستری برای گفت و گو، خلاقیت جمعی و فعالیت های مشارکتی باشد؛ رویکردی که به ویژه در محله ای با زندگی اجتماعی کم رنگ، اهمیت بیشتری پیدا می کند.
در این مسیر، دو فضای مکمل با عنوان «جعبه هم آفرینی» و «جعبه اجتماعی» تعریف شده اند. جعبه هم آفرینی فضایی انعطاف پذیر برای شکل گیری ایده های جمعی، فعالیت های خلاقانه و رویدادهای مشارکتی است؛ در حالی که جعبه اجتماعی با تمرکز بر گفت و گو، شبکه سازی و ارتباط میان افراد، به تقویت تعاملات محلی کمک می کند.
این دو عنصر، فراتر از عملکردهای معمول یک کافه، به بخش مهمی از هویت پروژه تبدیل شده اند. هدف آن ها ایجاد بستری برای فعالیت های جمعی و شکل گیری ارتباطات جدید است؛ به گونه ای که کافه بتواند در کنار کارکرد اقتصادی خود، نقشی اجتماعی و فرهنگی در محله ایفا کند.

سازمان فضایی پروژه از الگویی متمرکز به ساختاری توزیعی با گردش سیال تغییر یافته است. در این رویکرد، عملکردها در بخش های مختلف سایت پراکنده شده اند تا تجربه حضور در کافه به حرکت، کشف و مواجهه با فضاهای متنوع وابسته باشد.
این چیدمان امکان تجربه لایه های مختلف فضایی را فراهم می کند؛ از فضاهای اجتماعی و جمعی گرفته تا محدوده های خلوت تر برای حضور فردی، و از محیط های داخلی تا فضاهای باز و نیمه باز. تنوع در این فضاها باعث می شود کاربران بتوانند متناسب با نیاز و حال و هوای خود، موقعیت های متفاوتی را برای حضور انتخاب کنند.
در نتیجه، کافه زست به فضایی چندلایه تبدیل شده است که در آن حرکت میان بخش های مختلف، بخشی از تجربه معماری محسوب می شود. این الگو ضمن ایجاد حس کنجکاوی و کشف، امکان تعاملات متنوع و شکل گیری تجربه های متفاوت از فضا را فراهم می کند.

اجاره ای بودن ساختمان و محدودیت بودجه، از عوامل تاثیرگذار بر راهبرد اجرایی پروژه بوده اند. به همین دلیل، پوسته جدید با رویکردی اقتصادی، جزئیات ساده و قابلیت اجرای سریع طراحی شده است؛ رویکردی که در عین محدودیت های مالی، به دنبال ایجاد هویت بصری تازه و انعطاف پذیری سازه ای بوده است.
در این پروژه، مصالح موجود در محل از جمله داربست های زنگ زده، لوله های فلزی انبار شده، ورق های توری فلزی و پنل های آلومینیومی، به عناصر اصلی طراحی تبدیل شده اند. این مصالح با بازخوانی و استفاده مجدد، نه تنها به کاهش هزینه های اجرا کمک کرده اند، بلکه در شکل گیری زبان بصری جدید پروژه نیز نقش داشته اند.
انتخاب این عناصر، امکان اجرای سریع تر توسط پیمانکار محلی را فراهم کرده و در عین حال، لایه ای تازه به کالبد موجود ویلا افزوده است. پوسته جدید بدون ایجاد گسست شدید از ساختمان اولیه، هویت متفاوتی به آن می بخشد؛ هویتی که از ترکیب مصالح صنعتی، ساختارهای باز و شفافیت بصری شکل گرفته است.

کافه زست را می توان نمونه ای از بازسازی دانست که در آن ارزش پروژه صرفا با تغییر ظاهر ساختمان یا اضافه کردن عملکردی جدید تعریف نمی شود. هدف اصلی، ایجاد بستری برای حضور، ارتباط و شکل گیری زندگی اجتماعی در محله ای است که به دلیل ماهیت فصلی خود، از چنین ظرفیت هایی فاصله گرفته است.
با تبدیل ورودی به یک فضای واسط، توزیع عملکردها در سراسر سایت و تعریف فضاهای ویژه تعامل و هم آفرینی، پروژه تلاش می کند مرز میان فضای تجاری و زندگی شهری را کمرنگ تر کند. در اینجا معماری نه فقط ظرفی برای فعالیت، بلکه ابزاری برای شکل گیری ارتباطات انسانی و تقویت حس تعلق به محله است؛ رویکردی که جایگاه کافه زست را به عنوان فضایی اجتماعی در مقیاس محلی تعریف می کند.
نام پروژه: کافه زست
موقعیت: استان مازندران، تنکابن، کریم آباد
شرکت مشاور: استودیو وحید جودی
معمار مسئول: وحید جودی
تاریخ آغاز پروژه: 1403
مساحت زمین: 670 مترمربع
مساحت زیربنا: 319 مترمربع
کاربری: رستوران / کافه
تیم طراحی: سحر حیدرخانی، ریحانه گراوند، خشایار گودرزی، فریماه رحیمی، فربد حسنی و یاسمین شفاعتی
گرافیک و پرزانته: فربد حسنی، یاسمین شفاعتی
تیم اجرایی: مهرسا واعظی، علیرضا امیر حکیمی
عکاسی: وحید جودی
جایزه: رتبه سوم گروه بازسازی جایزه معمار 1404