عصر ایران - در گیر و دار تکاپوی تأمین مایحتاج زندگی و زیر سایه جنگ، نه می توان شعارهای مرسوم در دهه ۷۰ ذیل راه های موفقیت و روان شناسی زرد را تکرار کرد و نه می توان زانوی غم بغل گرفت و فرصت یک بار زندگی را زیر چرخ دنده تورم و بیم جنگی دیگر وانهاد.
ار این رو بی آن که زندگی را به میدان مسابقه و مقایسه تبدیل کنیم و فرصت همین اکنون را از دست بدهیم می خواهیم آگاهانه و نه سرخوشانه و ساده دلانه شاد زندگی کنیم و اینها هیچ یک منافاتی برای کسب درآمد بیشتر یا تلاش برای موفقیت در هر حرفه و مهارت ندارد اما اولا باید شاد زیست. ثانیا آگاه بود و سوم هم این که اکنون را واننهاد.
در این بخش زین پس در این باره خواهیم نوشت...
نقطه شروع تغییر کجاست و چگونه باید آن را آغاز کنیم؟
چگونه از شرایط موجود به سوی شرایط مطلوب حرکت کنیم؟
چند بار تصمیم گرفتهاید زندگیتان را تغییر دهید، اما ندانستهاید از کجا باید شروع کنید؟
شاید از وضعیت مالی خود رضایت ندارید و دوست دارید درآمد بیشتری داشته باشید. شاید احساس میکنید در شغل یا حرفهتان متوقف شدهاید، روابطتان به کیفیت مطلوبی نرسیده یا مدتهاست برای یادگیری و رشد شخصی خود وقت نگذاشتهاید. شاید هم فقط احساس میکنید زندگیتان به تکرار افتاده و آنطور که انتظار دارید پیش نمیرود.
در چنین شرایطی معمولاً یک تصمیم بزرگ میگیریم: از فردا همهچیز را تغییر میدهم! برنامه زندگیام را اصلاح میکنم، بیشتر مطالعه میکنم، ورزش میکنم، مهارت یاد میگیرم، درآمدم را افزایش میدهم و به تمام اهدافم میرسم.
اما چند روز بعد چه اتفاقی میافتد؟ مسئولیتهای روزمره، خستگی، گرفتاریها و گاهی بیحوصلگی باعث میشوند بخشی از تصمیمهایمان را کنار بگذاریم و دوباره به همان مسیر قبلی برگردیم.
شاید مشکل ما این نباشد که اراده تغییر نداریم؛ شاید از نقطه درستی شروع نمیکنیم.
یکی از مهمترین اشتباهات ما این است که تصور میکنیم برای ساختن یک زندگی بهتر، باید تمام زندگی فعلیمان را تغییر دهیم؛ درحالیکه گاهی کافی است فقط یک نقطه را پیدا کنیم و تغییر را از همانجا آغاز کنیم.
اول باید بدانیم چه چیزی را میخواهیم تغییر دهیم.
برای شروع هر سفر، ابتدا باید موقعیت فعلی و مقصد خود را بشناسیم. در مسیر تحول زندگی نیز همین اصل وجود دارد.
اگر از وضعیت موجود خود ناراضی هستیم، باید ابتدا مشخص کنیم دقیقاً از چه چیزی ناراضی هستیم و چه شرایطی را میخواهیم جایگزین آن کنیم.
برای مثال، جمله «میخواهم زندگی بهتری داشته باشم» بهتنهایی هدف روشنی نیست. زندگی بهتر برای هرکدام از ما معنای متفاوتی دارد. ممکن است برای یک نفر به معنای افزایش درآمد باشد، برای دیگری داشتن روابط خانوادگی بهتر، برای فردی دیگر یادگیری یک حرفه تازه یا رسیدن به آرامش و رضایت بیشتر.
بنابراین، اولین قدم این است که خواستههای مبهم خود را به تصویر روشنتری از شرایط مطلوب تبدیل کنیم.
از خودمان بپرسیم: اگر قرار باشد سه ماه دیگر از یکی از بخشهای زندگیام رضایت بیشتری داشته باشم، دوست دارم چه چیزی تغییر کرده باشد؟
لازم نیست همین ابتدا برای تمام بخشهای زندگی برنامهریزی کنیم. حتی بهتر است فعلاً فقط یک حوزه را انتخاب کنیم؛ حوزهای که تغییر در آن میتواند اثر مثبتی بر سایر بخشهای زندگیمان نیز داشته باشد.
این انتخاب به ما کمک میکند به جای پراکنده کردن انرژی و توجه خود، روی یک مسیر مشخص تمرکز کنیم.
حالا ممکن است این پرسش مطرح شود: برای ایجاد این تغییر باید چه کار کنیم؟ آیا باید فوراً شغل خود را عوض کنیم، کسبوکار تازهای راه بیندازیم، روابطمان را تغییر دهیم یا تصمیمهای بزرگ بگیریم؟
نه لزوماً.
پیش از آنکه بخواهیم شرایط بیرونی زندگی را تغییر دهیم، بهتر است نگاهی به شرایط درونی خودمان بیندازیم.
ما نمیتوانیم تمام اتفاقات محیط اطرافمان را کنترل کنیم، اما میتوانیم مدیریت ذهن، افکار، باورها، احساسات و واکنشهای خود را تمرین کنیم. میتوانیم یاد بگیریم به جای گرفتار شدن در افکار تکراری و محدودکننده، ذهنمان را به سمت یافتن راهحل، یادگیری و دیدن فرصتها هدایت کنیم.
دو نفر را تصور کنید که هر دو میخواهند درآمد بیشتری داشته باشند. نفر اول دائماً با خودش تکرار میکند: «در این شرایط اقتصادی هیچ کاری نمیشود کرد.» نفر دوم نیز ممکن است همان فشارها و نگرانیها را تجربه کند، اما از خودش میپرسد: «چه مهارتی میتوانم یاد بگیرم؟ چه خدمتی میتوانم ارائه کنم؟ چه راه تازهای برای افزایش ارزش کارم وجود دارد؟»
تفاوت این دو نفر در این نیست که یکی مشکل دارد و دیگری ندارد؛ تفاوت در نوع نگاه و شیوه مواجهه آنها با مسئله است. یکی ذهن خود را در محدوده ناتوانی نگه میدارد و دیگری تلاش میکند امکانهای تازهای برای اقدام پیدا کند.
این همان اهمیتی است که باید به آن توجه کنیم: دنیای درونی ما بر انتخابها، تصمیمها و رفتارهای بیرونیمان اثر میگذارد.
ویکتور فرانکل، روانپزشک اتریشی، در کتاب «انسان در جستوجوی معنا» از تجربه تلخ خود در اردوگاههای نازی و اهمیت معنا در مواجهه انسان با رنج سخن میگوید. تجربه او با دشواریهای معمول زندگی امروز قابل مقایسه نیست، اما اندیشهاش ما را به تأمل درباره یک موضوع مهم دعوت میکند: انسان میتواند حتی در شرایط دشوار، برای انتخاب نگرش و شیوه مواجهه خود تلاش کند.
پس نقطه شروع تغییر را نباید فقط در بیرون از خودمان جستوجو کنیم. گاهی لازم است ابتدا شیوه فکر کردنمان را تغییر دهیم تا بتوانیم تصمیمها و رفتارهای متفاوتی داشته باشیم.
حالا که مقصد را مشخص کردهایم و میدانیم دنیای درونی ما در این مسیر نقش مهمی دارد، باید به سراغ نخستین اقدام برویم.
اینجا یک اصل بسیار مهم وجود دارد: لازم نیست از همان ابتدا تغییر بزرگی ایجاد کنیم.
جیمز کلیر در کتاب «عادتهای اتمی» بر قدرت تغییرات کوچک و پیوسته تأکید میکند. گاهی یک رفتار ساده، اگر بهدرستی انتخاب و در طول زمان تکرار شود، میتواند بهتدریج نتایج قابلتوجهی ایجاد کند.
کسی که میخواهد مهارت تازهای یاد بگیرد، میتواند با روزانه بیست دقیقه مطالعه و تمرین شروع کند. کسی که میخواهد وضعیت مالیاش را بهبود دهد، میتواند ابتدا هزینههای روزانه خود را ثبت کند. فردی که میخواهد روابط بهتری داشته باشد، میتواند از یک گفتوگوی صمیمانه و توجه بیشتر به اعضای خانواده آغاز کند.
اما یک نکته مهم وجود دارد: فقط شروع کردن کافی نیست؛ باید بتوانیم مسیر پیشرفت خود را نیز ببینیم.
در یک پژوهش علمی که در سال ۲۰۱۶ در مجله معتبر Psychological Bulletin منتشر شد، پژوهشگران نتایج ۱۳۸ مطالعه با مشارکت نزدیک به ۲۰ هزار نفر را بررسی کردند. نتیجه نشان داد افرادی که پیشرفت خود را در مسیر رسیدن به هدف ثبت و پیگیری میکنند، بهطور متوسط شانس بیشتری برای دستیابی به هدف دارند. بهویژه زمانی که پیشرفت خود را بهصورت مکتوب ثبت میکنند.
این یافته یک پیام ساده و کاربردی برای ما دارد: وقتی قدمهای خود را ثبت میکنیم، بهتر میتوانیم مسیرمان را ببینیم، نقاط ضعف را تشخیص دهیم و برای ادامه راه تصمیم بگیریم.
پس قرار نیست هر روز یک تحول بزرگ اتفاق بیفتد؛ کافی است هر روز اندکی از شرایط موجود خود به سمت شرایط مطلوب حرکت کنیم و این حرکت را آگاهانه دنبال کنیم.
حالا از شما میخواهم یک کاغذ و قلم بردارید و چند دقیقه به خودتان فرصت دهید.
این تمرین را با عجله انجام ندهید. قرار نیست پاسخهای زیبا بنویسید؛ قرار است با خودتان صادق باشید.
ابتدا این جمله را کامل کنید:
«من دوست دارم در سه ماه آینده، کدام بخش از زندگیام شرایط بهتری پیدا کند؟»
پاسخ خود را مشخص و روشن بنویسید.
سپس به این سه پرسش پاسخ دهید:
وضعیت فعلی من در این بخش چگونه است؟
چه فکر، باور یا رفتاری در من وجود دارد که ممکن است مانع رسیدن به شرایط مطلوبم باشد؟
کوچکترین اقدام مؤثری که میتوانم از همین هفته انجام دهم چیست؟
برای مثال، اگر میخواهید وضعیت شغلی خود را تغییر دهید، شاید متوجه شوید که مدتهاست به دلیل ترس از شکست، یادگیری مهارتی تازه را به تعویق انداختهاید. نخستین اقدام شما میتواند اختصاص دادن روزانه بیست دقیقه به یادگیری همان مهارت باشد.
در پایان، تاریخ انجام اولین اقدام خود را مشخص کنید و هر بار که آن را انجام دادید، در همان کاغذ علامتی بگذارید. در پایان هفته به نوشته خود برگردید و ببینید چقدر به تصمیمی که گرفتهاید پایبند بودهاید.
این کاغذ را نگه دارید. قرار است در روزهای آینده به آن بازگردید و پیشرفت خود را بررسی کنید.
بسیاری از ما برای ساختن زندگی بهتر، منتظر شرایط مناسب، فرصتهای بزرگ و اتفاقات خاص میمانیم. اما شاید مهمترین چیزی که به آن نیاز داریم، شناخت درست نقطه شروع باشد.
قرار نیست همه زندگیمان را یکباره تغییر دهیم. قرار نیست از فردا انسان دیگری شویم. کافی است ابتدا بدانیم کجا هستیم، به کجا میخواهیم برسیم و چه چیزی را باید در خودمان تغییر دهیم تا حرکت در مسیر تازه ممکن شود.
در «عصر آگاهی» قرار است این مسیر را قدمبهقدم یاد بگیریم؛ از شناخت خود و مدیریت ذهن و باورها گرفته تا اصلاح رفتارها، ساختن عادتهای تازه و حرکت به سوی دستاوردهای بیشتر.
به خاطر داشته باشید: زندگی مطلوب با یک تصمیم بزرگ و ناگهانی ساخته نمیشود؛ با تصمیمهای آگاهانه و قدمهای کوچکی ساخته میشود که هر روز تکرارشان میکنیم.
پس برای تغییر، لازم نیست از همهچیز شروع کنید؛ فقط کافی است نقطه درست را پیدا کنید و اولین قدم را بردارید.
و حالا پرسش بعدی ما این است: اگر قرار است تغییر را از درون خودمان آغاز کنیم، باورهایی که در ذهن ما شکل گرفتهاند چه نقشی در ساختن زندگی امروز و فردای ما دارند؟