عصر ایران - رقابت بنیامین نتانیاهو و گادی آیزنکوت صرفاً رقابت دو سیاستمدار برای نخستوزیری اسرائیل نیست، بلکه بازتاب دو برداشت متفاوت از جنگ، امنیت و مواجهه با ایران است. نتانیاهو نماینده منطق جنگ بیپایان است. جنگی که اهداف آن دائماً گسترش مییابد و نقطه پایانی روشنی ندارد. در مقابل، آیزنکوت به استفاده هدفمند از قدرت نظامی و تبدیل دستاوردهای میدان به نتایج سیاسی اعتقاد دارد. البته او صلحطلب یا دوست ایران نیست و نخستوزیریاش لزوماً به سود ایران نخواهد بود.
نتانیاهو جنگ را با مفاهیمی مانند پیروزی مطلق، نابودی کامل دشمن و حذف همیشگی تهدید توضیح میدهد. مشکل اینجاست که چنین اهدافی نقطه پایان مشخصی ندارند. حماس ممکن است تضعیف شود، اما اندیشه و شبکه اجتماعی آن با بمباران از بین نمیرود. حزبالله ممکن است فرماندهان و امکاناتش را از دست بدهد، اما مسئله امنیت مرزهای شمالی اسرائیل صرفاً نظامی نیست. توان هستهای و موشکی ایران نیز ممکن است آسیب ببیند، اما دانش فنی و امکان بازسازی باقی میماند. در این منطق، هر دستاورد نظامی مقدمه حملهای تازه است. گزارشها نیز حاکی از آن است که نتانیاهو حتی در دوره انتقال قدرت، احتمال اقدام مجدد علیه ایران را بررسی کرده، در حالی که برخی فرماندهان امنیتی و نظامی فوریت چنین اقدامی را تأیید نمیکردند.
آیزنکوت نتانیاهو را متهم کرده است که جنگ بیپایان را به ابزاری برای بقای سیاسی و به تعویق انداختن پاسخگویی درباره شکست هفتم اکتبر تبدیل کرده است. هرچند دفتر نتانیاهو این اتهام را رد میکند، نمیتوان همپوشانی منافع سیاسی او با تداوم جنگ را نادیده گرفت. پایان جنگ میتواند پروندههایی مانند مسئولیت شکست هفتم اکتبر، عملکرد نهادهای امنیتی، تشکیل کمیسیون تحقیق، اختلافات داخلی و پروندههای قضایی نتانیاهو را دوباره مطرح کند. همچنین احزاب راست افراطی که بقای دولت به حمایت آنها وابسته است، بارها با پایان جنگ و توافقهای سیاسی مخالفت کردهاند. بنابراین ساختار سیاسی پیرامون نتانیاهو انگیزه کافی برای پایان جنگ ندارد.
آیزنکوت سالها رئیس ستاد ارتش اسرائیل بوده و با استفاده از قدرت نظامی در صورت تشخیص تهدید فوری مخالفتی ندارد. حتی ممکن است در صورت نزدیک شدن برنامه هستهای یا موشکی ایران به نقطه بحرانی از اقدام نظامی حمایت کند. اختلاف اصلی او با نتانیاهو بر سر اصل جنگ نیست، بلکه درباره چگونگی استفاده از آن است. نتانیاهو عملیات را تا رسیدن به پیروزی مطلق ادامه میدهد، اما آیزنکوت معتقد است هر عملیات باید هدف قابل دستیابی، بازه زمانی، هزینه و نقطه توقف مشخصی داشته باشد. او از همان ماههای نخست جنگ غزه، شکست مطلق حماس را غیرواقعبینانه دانست و تأکید کرد آزادی گروگانها بدون توافق و توقف معنادار جنگ امکانپذیر نیست. سرانجام نیز به دلیل نبود برنامه روشن برای فردای جنگ و تأثیر ملاحظات سیاسی بر تصمیمگیری، از کابینه جنگ خارج شد.
پایان جنگ از نگاه آیزنکوت الزاماً به معنای صلح با ایران نیست. او احتمالاً همچنان جمهوری اسلامی را مهمترین تهدید راهبردی اسرائیل میداند و ممکن است از عملیات اطلاعاتی، خرابکاری، تحریم، فشار دیپلماتیک و حتی حملات محدود حمایت کند. تفاوت در این است که احتمالاً میان جنگ مستقیم و سایر ابزارهای قدرت تمایز بیشتری قائل خواهد شد. در نتیجه ممکن است جنگ بزرگ متوقف شود، اما رقابت و دشمنی با ایران در شکلی حسابشدهتر و کمهزینهتر ادامه یابد.
پاسخ لزوماً منفی است. نتانیاهو با افراطگرایی و وابستگی به احزاب راست افراطی، مشروعیت بینالمللی اسرائیل را تضعیف کرده و اختلافات این رژیم با اروپا و بخشهایی از ساختار سیاسی آمریکا را افزایش داده است. آیزنکوت ممکن است با ادبیات حسابشدهتر و روابط بهتر با آمریکا و اروپا بخشی از این خسارت را جبران کند. اسرائیلی که از انزوای سیاسی خارج شود، انسجام داخلی خود را بازیابد و روابط خارجیاش را ترمیم کند، میتواند در برخی زمینهها رقیب خطرناکتری برای ایران باشد. نتانیاهو ممکن است با تصمیمهای پرریسک اسرائیل را فرسوده کند، اما آیزنکوت میتواند همان اهداف امنیتی را با هزینه کمتر و مشروعیت بیشتر دنبال کند.
نتانیاهو نماینده تهدید ناشی از بیثباتی، تصمیمهای پیشبینیناپذیر و گسترش جنگ است. در مقابل، تهدید آیزنکوت در عقلانیت راهبردی و توان بازسازی موقعیت اسرائیل قرار دارد. اولی ممکن است جنگ را بیش از اندازه ادامه دهد و قدرت اسرائیل را فرسوده کند، اما دومی ممکن است در زمان مناسب جنگ را متوقف کند تا توان نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک اسرائیل را برای آینده حفظ کند. در این زمینه، شباهتی میان دیدگاه آیزنکوت و جیدی ونس نیز وجود دارد. هیچیک مخالف اصل استفاده از قدرت نظامی نیستند، بلکه معتقدند جنگ باید هدف و نقطه پایانی مشخص داشته باشد. همانطور که مخالفت ونس با جنگ بیپایان به معنای دوستی با ایران نیست، رویکرد آیزنکوت نیز نشانه تمایل به صلح پایدار با ایران محسوب نمیشود.
سیاست ایران نباید بر شکست نتانیاهو یا امید به نخستوزیری آیزنکوت استوار باشد. مسئله اصلی ساختار امنیتی و راهبردی اسرائیل است که فراتر از اشخاص عمل میکند. در برابر نتانیاهو، مهار خطر گسترش جنگ و جلوگیری از گرفتار شدن در جنگ فرسایشی اهمیت دارد. در برابر آیزنکوت نیز باید به بازسازی مشروعیت بینالمللی، ائتلافها و قدرت دیپلماتیک اسرائیل توجه کرد. شناخت تفاوت این دو به معنای ترجیح یکی بر دیگری نیست. سیاست خارجی حرفهای به جای انتخاب دشمن مطلوب، برای شیوههای متفاوت رفتار دشمن پاسخهای متناسب طراحی میکند.
نتانیاهو نماینده جنگ بیپایان است و آیزنکوت از جنگ هدفمند و پایانپذیر دفاع میکند. با این حال، پایان جنگ در نگاه آیزنکوت به معنای پایان دشمنی با ایران نیست. چهبسا اسرائیل پس از نتانیاهو کمتر ماجراجو، اما منسجمتر و در برخی عرصهها خطرناکتر شود.