گزگز و درد کف پا؛ چه زمانی پای «تونل تارسال» در میان است؟

عصرایران- وقتی صحبت از «تونل» و گیر افتادن عصب می شود، احتمالا بیشتر افراد به سندرم تونل کارپال در مچ دست فکر می کنند. اما نمونه مشابهی نیز در پا وجود دارد که به آن سندرم تونل تارسال گفته می شود.

تونل تارسال یک گذرگاه باریک در قسمت داخلی مچ پا و پشت قوزک داخلی است. عصب تیبیال به همراه رگ های خونی و چند تاندون از این مسیر عبور می کند. اگر فضای این کانال به هر دلیلی تنگ شود یا فشار روی عصب افزایش پیدا کند، علائمی مانند گزگز، سوزش، بی حسی و درد ایجاد می شود.

چرا عصب تحت فشار قرار می گیرد؟

تونل تارسال به خودی خود بیماری نیست؛ مشکل زمانی ایجاد می شود که عاملی باعث افزایش فشار روی عصب تیبیال شود.

از جمله عوامل شناخته شده می توان به آسیب یا شکستگی مچ پا، پیچ خوردگی، التهاب یا تورم تاندون ها، توده ها و ضایعات فضاگیر، تغییر شکل پا، برخی بیماری های التهابی و دیابت اشاره کرد.

کف پای صاف نیز می تواند در بعضی افراد با تغییر وضعیت پا و افزایش فشار روی این ناحیه ارتباط داشته باشد. واریس یا تغییرات عروقی نیز در برخی موارد می توانند فضای داخل تونل را تحت تاثیر قرار دهند.

با این حال، همیشه نمی توان یک علت مشخص برای این سندرم پیدا کرد و همین موضوع یکی از دلایلی است که تشخیص آن را دشوار می کند.

گزگز کف پا چه شکلی است؟

علائم تونل تارسال معمولا در مسیر عصب تیبیال و شاخه های آن احساس می شوند. فرد ممکن است سوزش، مورمور شدن، احساس برق گرفتگی، درد یا بی حسی را در قسمت داخلی مچ، پاشنه، قوس کف پا یا انگشتان تجربه کند.

گاهی این علائم با ایستادن طولانی، پیاده روی یا فعالیت بدنی بیشتر می شوند و ممکن است در زمان استراحت کاهش پیدا کنند. ضعف عضلات پا نیز در موارد شدیدتر یا طولانی مدت ممکن است ایجاد شود.

اما نکته مهم این است که هر گزگز یا درد کف پا به معنای سندرم تونل تارسال نیست.

مشکلاتی مانند نوروپاتی دیابتی، فشار روی اعصاب در قسمت های بالاتر اندام یا ستون فقرات، برخی مشکلات عروقی و دیگر اختلالات عصبی و عضلانی نیز می توانند علائم مشابه ایجاد کنند. به همین دلیل، تشخیص درست اهمیت زیادی دارد.

تشخیص فقط با MRI انجام نمی شود

یکی از نکات مهمی که در سال های اخیر درباره این بیماری بیشتر مورد توجه قرار گرفته، دشواری تشخیص قطعی آن است.

برخلاف برخی بیماری ها، برای سندرم تونل تارسال یک آزمایش واحد و کاملا قابل اعتماد وجود ندارد. پزشک ابتدا محل و نوع علائم، زمان شروع آن ها و عواملی را که باعث تشدید یا کاهش علائم می شوند بررسی می کند و سپس معاینه عصبی و فیزیکی انجام می دهد.

ممکن است از آزمایش های هدایت عصبی و الکترومیوگرافی نیز برای بررسی عملکرد عصب استفاده شود. تصویربرداری هایی مانند MRI یا سونوگرافی نیز در شرایط خاص می توانند برای پیدا کردن علت فشار روی عصب، از جمله توده، التهاب یا تغییرات ساختاری، کمک کننده باشند.

یک مرور نظام مند منتشرشده در 2026 نیز نشان داد که در مطالعات مختلف، روش های متفاوتی برای تشخیص تونل تارسال استفاده شده و هنوز استاندارد واحدی برای تشخیص آن وجود ندارد. حتی دقت تست های تحریک عصبی، مطالعات الکتروفیزیولوژیک و سونوگرافی نیز در مطالعات مختلف متفاوت بوده است.

بنابراین MRI به تنهایی نمی تواند سندرم تونل تارسال را تایید یا رد کند.

درمان از علت شروع می شود

درمان به علت ایجاد فشار روی عصب و شدت علائم بستگی دارد. در مواردی که آسیب شدید یا ضایعه مشخصی وجود ندارد، معمولا ابتدا روش های غیرجراحی امتحان می شوند.

کاهش فعالیت هایی که علائم را تشدید می کنند، استراحت نسبی، اصلاح وضعیت پا، استفاده از کفش مناسب و در بعضی افراد استفاده از کفی یا ارتز می تواند کمک کننده باشد.

اگر فرد کف پای صاف داشته باشد، اصلاح مکانیک پا نیز ممکن است بخشی از برنامه درمان باشد. فیزیوتراپی و تمرین های مناسب نیز در برخی بیماران مورد استفاده قرار می گیرند.

درمان دارویی برای کنترل درد و التهاب نیز ممکن است با توجه به شرایط فرد مورد استفاده قرار گیرد. در برخی موارد، تزریق موضعی نیز می تواند هم برای کاهش علائم و هم به عنوان بخشی از روند تشخیصی مورد توجه قرار گیرد.

چه زمانی جراحی مطرح می شود؟

جراحی معمولا اولین گزینه نیست.

اگر درمان های غیرجراحی نتیجه کافی نداشته باشند یا علت مشخصی مانند یک توده، ضایعه فضاگیر، تغییر شکل قابل توجه یا آسیب شدید وجود داشته باشد، ممکن است آزادسازی عصب و باز کردن فضای تونل تارسال مطرح شود.

با این حال، پژوهش های جدید نشان می دهند که نتیجه جراحی در همه بیماران یکسان نیست. یک مرور علمی در سال 2024 نیز تاکید کرده است که اگرچه بسیاری از بیماران پس از درمان جراحی نتیجه مطلوبی دارند، اما شواهد موجود هنوز محدود است و عوامل پیش بینی کننده نتیجه درمان به طور کامل مشخص نشده اند.

به همین دلیل، انتخاب بیمار مناسب برای جراحی اهمیت زیادی دارد.

هر درد کف پا را به تونل تارسال نسبت ندهید

یکی از مشکلات مهم درباره این سندرم، شباهت علائم آن با بسیاری از بیماری های دیگر است.

برای مثال، اگر گزگز هر دو پا به صورت تدریجی ایجاد شده باشد، پزشک ممکن است علاوه بر مشکلات موضعی پا، بیماری هایی مانند نوروپاتی محیطی را نیز بررسی کند. اگر درد از کمر به سمت پا امتداد داشته باشد، منشا عصبی در ستون فقرات نیز باید در نظر گرفته شود.

به همین دلیل، تشخیص صحیح تنها با توجه به یک علامت مانند «گزگز کف پا» امکان پذیر نیست.

چرا تشخیص زودهنگام اهمیت دارد؟

عصب تحت فشار ممکن است در ابتدا فقط باعث گزگز و درد شود، اما فشار طولانی مدت در موارد شدید می تواند به اختلال عملکرد عصب و ضعف منجر شود. مرورهای علمی جدید نیز بر اهمیت تشخیص و درمان مناسب برای جلوگیری از آسیب پایدار عصبی تاکید دارند.

البته این به معنای آن نیست که هر فردی با گزگز کف پا باید نگران آسیب دائمی عصب باشد. در بسیاری از موارد، علت علائم چیز دیگری است و با بررسی مناسب می توان علت اصلی را پیدا کرد.

اگر گزگز، بی حسی یا درد کف پا تکرار می شود، با فعالیت تشدید می شود، ادامه دار است یا با ضعف پا همراه شده، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود؛ زیرا «گزگز پا» یک علامت است، نه یک تشخیص.

شناخت سندرم تونل تارسال اهمیت دارد، اما شاید مهم تر از آن این باشد که بدانیم برای چنین علائمی نباید خودسرانه یک علت خاص را قطعی فرض کرد. دانش پزشکی امروز نشان می دهد که تشخیص این سندرم نیازمند کنار هم گذاشتن علائم، معاینه و در صورت نیاز آزمایش های تکمیلی است و هنوز هیچ تست منفردی به عنوان معیار قطعی تشخیص شناخته نمی شود.

کلینتون، ترامپ را به صدام حسین تشبیه کرد

بیشتر بخوانید:

درد کف پای راست نشانه چیست؟ (فیلم)

تماشاخانه

ساعت ۸:۱۵ ششم اوت ؛ هیروشیما / وقتی شهر در دیگ قیر می‌جوشید

محمدباقر خرازی کیست؟روحانی جنجالی با ادعاها و ایده‌های تخیلی

فیلم های دیگر