تاب آوری و مدیریت بحران در کسب و کارهای فناوری اطلاعات

عصر ایران / مدرسه کار و کسب ؛ دکتر علیرضا داداشی* - تاب آوری مهارت زنده ماندن و تدوام است در شرایطی که بحران های بیرونی و گاه درونی آنچنان دشواری هایی بر سرراه ما می گذارند که احساس شکست و نابودی به سوی ما آمده و رهایمان نمی کند. این بحران ها و به تبع آن، تاب آوردن در حوزه شخصی، گروهی و سازمانی شکل های متفاوتی دارد. ما در این نوشتار بر آنیم که تاب آوری را در حوزه کسب و کارهای فناوری اطلاعات مرور کنیم.

تعاریفی از تاب آوری:

• توانايي برخورد با چالش هاي زندگي همراه با اطمينان، هدفمندي، مسئوليت پذيري، همدلي، اميد و تفكر.(فرايبورگ و بارلاگ،2008)
• موفق بودن، زندگي كردن و خود را رشد دادن در شرايط سخت. (برودر،2009)
• فرايند مقابله با رويدادهاي مختل كننده و پراسترس يا چالش برانگيز زندگي. (ريچاردسون،2002)

انواع تاب آوری:

بر اساس آنچه در فضای علمی یافت می شود، تاب آوری گونه های متفاوتی دارد.

1-تاب آوری فیزيکی

به نحوه برخورد بدن با تغییرات جسمی و بهبودی از نیازهای فیزيکی، بیماری ها و آسیب ها اشاره دارد. در تاب آوری فیزیکی، افراد می توانند با انتخاب سبك زندگی سالم تا حدودی آن آسیب ها را بهبود ببخشند. رعایت توصیه هایی نظیر خواب کافی، رژيم غذايی مغذی و انجام ورزش منظم و...

٢-تاب آوری روانی

به توانايی فرد برای سازگاری روانی با تغییر و تحمل ابهام اشاره دارد. وقتی از قدرت ذهنی برای حل مشکلات استفاده می کنند، به جلو حرکت می کنند و حتی زمانی که با شکست مواجه می شوند- هرچند سخت- ولی امیدوار می مانند.

٣-تاب آوری عاطفی

شامل توانايی تنظیم احساسات در زمان استرس است. افراد می توانند در هنگام مواجهه با تجربیات منفی، ذهن خود را آرام کرده و احساسات شان را مديريت کنند. حس خوش بینی خود را حفظ کنند و از آنجا که انعطاف پذير هستند، درک می کنند که ناملايمات و احساسات دشوار همیشگی نیستند.

٤-تاب آوری اجتماعی

شامل توانايی گروه ها برای بیرون آمدن از موقعیت های دشوار و ارتباط و همراهی با ديگران برای حل مشکلات است. گرد هم آمدن پس از بلايا، حمايت اجتماعی از يکديگر، آگاهی از خطراتی که جامعه با آن مواجه است و ايجاد حس اجتماعی.

نشانه های تاب آوری

شاید سوال این باشد که از کجا بدانیم تاب آور هستیم یا نه؟ تاب آور شده ایم یا نه؟ برای اطلاع از پاسخ این پرسش بهتر است بعضی از نشانه های یک فرد، جامعه یا سازمان تاب آور را با هم مرور کنیم.

• برخورداری از ذهنيت نجات يافته
• رسیدن به توانایی تنظيم موثر هيجانات احساس كنترل
• برخورداری از مركز كنترل دروني تقویت شده
• بهره مندی از مهارت حل مساله در زمان لازم
• شفقت با خود به خصوص در زمان بروز شرايط سخت
• برخورداری از حمايت اجتماعي و متقابلا، حمایت اجتماعی از دیگران

نشانه های استرس کارکنان در فضای کسب و کار

اگر بخواهیم به طورخاص راه های تاب آوری و به عبارتی غلبه بر استرس در فضای کسب و کار را بررسی کنیم، باید مقدمتا بدانیم که کارکنان ما در شرایط استرس زا، چه رفتارها و نشانه هایی را از خود بروز می دهند.

• ناتواني‌ در ‌حفظ ‌و ‌نگهداري ‌وقايع ‌و ‌مطالب شغلی
• ناتواني‌ در تصميم‌گيري‌ مناسب به شکلی که از آنها انتظار می رود.
• پرخاشگري ‌بي‌جهت ‌در ‌مواقع ‌درگيري ‌و شلوغی كاري
• بي‌تفاوتي‌ خارج از انتظار نسبت‌ به ‌وقايع ‌يا ‌فعاليت‌هاي ‌مورد ‌علاقه
• فقدان‌ اعتماد ‌به ‌نفس کافی
• برزو نشانه های ناراحتي،‌ احساس‌ گناه،‌ خستگي‌ زياد،‌ بي‌حوصلگي

راه های غلبه بر استرس کارکنان و تاب آور ساختن آن ها

از بین اقدامات مختلفی که مدیران کسب و کار می توانند برای تاب آوری سازمانی انجام دهند، چندین مورد را اینجا با هم می بینیم.

1-پرورش‌ فرهنگ‌ سازماني ‌مطلوب ‌و ‌مقاوم.

2-هدايت‌ كاركنان‌ و‌ حمايت‌ از‌ آنها.

3- مشاركت ‌دادن ‌كاركنان ‌در ‌تصميم‌گيري.

4- تغيير‌ و‌ اصلاح‌ ماهيت‌‌ و‌ شرح‌ شغل ‌كاركنان.

5-طراحي ‌نظام ‌دستمزد ‌بر ‌مبناي ‌ايجاد ‌انگيزه.

6 - حفظ‌ سلامت‌ و‌ رفاه‌ كاركنان.

7- مديريت ‌ريسک‌ و ‌آمادگي‌ براي بحران‌ها.

8- ايجاد‌ زيرساخت‌ مناسب‌ و‌ انعطاف‌پذير.

9- رهبري‌ قدرتمند ‌و‌ تصميم‌گيري‌ استراتژيک.

10- پيش‌بيني‌ سناريوهاي ‌احتمالي.

11- ارتقاء‌ و ‌بهبود ‌ارتباطات ‌سازماني.

12- يادگيري‌ از‌ تجربيات ‌گذشته.

بحران در کسب و کار فناوری اطلاعات:

بحران به چه معناست؟

بحران يعني ايجاد بي نظمي و اختلال در مسیر کار و زندگي به گونه ای که منجر به برهم خوردن توازن و تناسب بین نیازها و منابع مي شود.

مدیریت بحران یعنی چه؟

مديريت بحران در یک کسب و کار، فرايندی نظام يافته است که طی آن مدیر کسب و کار تلاش می کند بحران های بالقوه را شناسايی و پیش بینی کند و در مقابله با آنها اقدامات پیشگیرانه ای انجام دهد که بتواند اثر آن بحران ها را به حداقل برساند.

نکته بسیار مهم و اولیه برای اجرای اين فرايند این است که بايد مشخص شود که بحران در چه مرحله ای از عمر خود قرار دارد تا بتوان نسبت به اقدامات پیشگیرانه و يا هر اقدام مناسب، تصمیم درستی اتخاذ کرد و روش های صحیحی را به کار گرفت.

ذکر این نکته خالی از فایده نیست که در نگرش سنتي به مديريت بحران، باور این بود که مديريت بحران يعني خاموش کردن آتش. انگار به اين معني که مديران بحران منتظر و بیکار مي نشینند تا بحران حادث شود، سپس سعي مي کنند زیان های ناشي از بحران را کاهش دهند.

ولي در نگرش نوين، مديريت بحران بر ضرورت پیش بیني منظم و کسب آمادگي برای پیشگیری و رويارويي با مسائل داخلي و خارجي تاکید دارد که به طور جدی برند، سودآوری و يا حیات کسب و کار را تهديد مي کنند.

طبقه‌بندی بحران از دیدگاه پارسونز:

بر اساس نظر پارسونز بحران را در 3 دسته می توان طبقه بندی کرد.

1- بحران های فوری: هیچگونه علامت هشداردهندة قبلی ندارند. کسب و کارها و مدیران هم قادر به تحقیق در مورد آنها و نیز برنامه‌ریزی پیشگیرانه برای دفع آنها نیستند.

2- بحران های تدریجی: به مرور و آهستگی ایجاد می‌شوند. می‌توان آنها را متوقف کرد و یا از طریق اقدامات سازمانی اثرات شان را محدود کرد.

3- بحران های دنباله‌دار: این بحران ها هفته‌ها، ماه ها و شاید سال ها به طول می‌انجامند. استراتژی‌های مواجهه با این دسته از بحران ها در موقعیت های متفاوت بستگی به فشارهای زمانی، میزان بزرگی این وقایع و گستردگی کنترل لازم دارد.

با این توضیحات اجازه بدهید به سراغ بحران های فناوری اطلاعات برویم.

بحران های فناوری اطلاعات و راه حل ها

در این بخش از 8 بحران عمده و پایه ای در کسب و کارهای فناوری اطلاعات خواهم نوشت و برای خلاصه و اثربخش کردن بحث، تصمیم دارم این بحرانها و راهکارهای مدیریتی مناسب برای هر یک را در جدولی فهرست کنم. به این امید که بتوان راحت تر آن ها را به ذهن سپرد.

یادگیری از بحران

به عنوان یک مدیر کسب وکار که بحران را تجربه کرده و شاید در آینده با آن مواجه خواهد شد، باید به این موضوع مهم هم توجه داشته باشیم که کار ما با پشت سر گذاشتن بحران تمام نمی شود و این گونه نیست که بعد از به پایان رساندن و پشت سر گذاشتن هر بحران، بنشینیم و به خروجی و نتیجه نگاه کنیم و بحران را تمام شده بدانیم.

بلکه باید با هوشیاری و دقت نظر به جزئیات بحران تجربه شده و «فرآیند مدیریت» آن نظر کنیم. باید با تیم حرفه ای همراه خود در جلساتی منسجم و کارشناسانه بررسی کنیم و ببینیم چه کرده ایم؟ چه چیزی را خوب انجام داده ایم؟ کجا اشتباه کرده ایم؟ کجا دیر اقدام کرده ایم؟ چه کارهایی را به شکل مناسب انجام نداده ایم؟ چه اطلاعاتی را دیر به‌دست آوردیم؟ و کجا از اطلاعات به درستی استفاده نکرده ایم؟ و ...

________________________________________

* دکتر علیرضا داداشی
  نویسنده و مدرس مدرسه کار و کسب عصر ایران
- دکترای مدیریت بازاریابی
- مدیر و بنیانگذار گروه «مشاوره، آموزش و تحقیقات بازار خوشه‌چین»
- مشاور کسب و کارهای نوپا، کوچک و متوسط
- پژوهشگر بازار و کسب‌و‌کارها
- نویسنده بیش از 60 مقاله در فروش و بازاریابی
- مولف کتاب: بیست گفتار فروش و بازاریابی- کتاب همراه فروشندگان و بازاریابان
- مترجم کتاب راهنمای استراتژیست‌ها اثر تیموتی گالپین
-بازرس اصلی انجمن علمی مدیریت کسب و کار ایران

بیشتر بخوانید:

فروش مبتنی بر ارزش یا فروش مبتنی بر قیمت؟

استراتژی های مالی برای به حداکثر رساندن سود در کسب و کارهای کوچک و متوسط

تماشاخانه

چند دقیقه از سینمای ناب داریوش مهرجویی (تماشا کنید)

چند دقیقه از سینمای ناب داریوش مهرجویی (تماشا کنید)

فیلم های دیگر