کد خبر ۱۲۰۷۹۱۲
تاریخ انتشار: ۰۸:۳۵ - ۰۱-۰۹-۱۴۰۵
کد ۱۲۰۷۹۱۲
انتشار: ۰۸:۳۵ - ۰۱-۰۹-۱۴۰۵

درگذشت مهدی گلشنی؛ شهرتی که بیشتر ناشی از خاطرات منفی سروش بود تا علم فیزیک

مهدی گلشنی و عبدالکریم سروش
اگر عبدالکریم سروش به دفعات و در زمان‌های مختلف از مهدی گشنی به عنوان اخراج کنندهٔ‌ خود از پژوهشگاه علوم انسانی یاد نکرده بود چه بسا نام او تنها یادآور فیزیک و ریاست پژوهشگاه بود اما این اتهام چنان بر کارنامهٔ او سایه انداخته بود که در برنامه تلویزیونی هم از او پرسیده شد...

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- دیروز خبر درگذشت دکتر مهدی گلشنی استاد فیزیک دانشگاه صنعتی شریف و عضو پیوسته فرهنگستان علوم ایران به عنوان پایه گذار گروه فلسفهٔ علم این دانشگاه منتشر شد  و تا اینجا نام او هیچ تماس یا سایشی یا موضوعات حاشیه ای یا سیاست ندارد اما کافی است بدانیم که دکتر عبدالکریم سروش به دفعات از او به عنوان کسی که دستور اخراج او از پژوهشگاه مطالعات و علوم انسانی ( یوسف آباد/ آ.اس.پ) را صادر کرده بود نام برد و در تازه‌ترین مصاحبه هم این ادعا را تکرار کرد. این که در زمان دکتر بروجردی داماد امام به استخدام این پژوهشگاه درآمد و در زمان ریاست دکتر گلشنی بعد از وزارت دکتر علوم به دستور یا به اراده او کنار گذاشته شد.

به همین خاطر  ۸ سال قبل و وقتی در مهر ماه ۱۳۹۷ او را میهمان برنامهٔ‌ «شوکران» در شبکهٔ‌ ۴ سیمای جمهوری اسلامی ایران با اجرای پیام فضلی‌نژاد– روزنامه‌نگار اصول‌گرای حوزهٔ اندیشه- دیدم می‌خواستم ببینم وجه روزنامه‌نگاری فضلی‌نژاد می چربد یا نه به این معنی که به داستان اختلاف کهنه و عمیق سروش با گلشنی  هم می‌پردازد یا نه و اگر آری با چه لحنی و پاسخ میهمان چه خواهد بود.

خوش‌بختانه آن وجه چربید و نه تنها پرسید که وقتی دکتر گلشنی انکار کرد سندی هم  ارایه داد که نشان می داد اگرچه کار مستقیم او نبوده اما دخالت داشته یا اصلا به خواست او بوده منتها با توجیهات اداری و مشخصا غیبت ۱۱ ماهه.

دکتر گلشنی ابتدا گفت:  « این اتهام دروغ است. چون من آقای دکتر سروش را اخراج نکردم. بلکه به خاطر موارد اداری و غیبت‌های طولانی و با تصمیم کمیته‌ای در وزارت علوم اخراج شد.».

روح عادل فردوسی‌پور اما انگار در پیام فضلی‌نژاد حلول کرده بود تا «قانع نشود»‌ و  در حالی که در ابتدا گمان می‌رفت قرار است هر دو با هم به ستیز «علم سکولار» بروند و به همین خاطر هم نویسندۀ کتاب «علم دینی، علم سکولار» را دعوت  کرده بود تا در نفی جدایی «دانش و ارزش» سخن بگوید نه آن که در معرض اتهام اخراج دکتر سروش از پژوهشگاه مطالعات و علوم انسانی بگوید.

پیام فضلی‌نژاد اما به فراست دریافته بود برنامۀ خود را با سوژه‌های ژورنالیستی و کند و کاو دربارۀ چالش‌های گلشنی و سروش از محدود بودن به بحث‌های خشک علمی به درآوَرَد. از این رو بود که در میانۀ بحث تئوریک، ناگاه این پرسش را درانداخت که «آقای دکتر سروش ادعا می‌کند شما ۲۵ سال قبل ایشان را از پژوهشگاه مطالعات و علوم انسانی وابسته به وزارت علوم اخراج کردید. چه توضیحی دارید؟»

همین که مجری بعد سال‌ها نام دکتر سروش را بر زبان می‌‌آورد (و هنوز تلویزیون به دست آدم‌هایی مثل مجری پاورقی در دوره جبلی – جلیلی نیفتاده بود تا ادبیات ده‌نمکی در نشریه شلمچه را به کار برند) اهمیت داشت چه رسد به این که دکتر گلشنی پاسخ بدهد و نگوید به موضوع برنامه ربط ندارد و باز چه رسد به این که فضلی‌نژاد ادامه دهد و آن روح عادل که در بالا آوردم اینجا حلول کرد!

به هر رو دکتر گلشنی بلافاصله پاسخ داد: «این اتهام دروغ است. چون من آقای دکتر سروش را اخراج نکردم. بلکه به خاطر موارد اداری و غیبت‌های طولانی و با تصمیم کمیته‌ای در وزارت علوم اخراج شد. نه به خاطر این که در جلسات رؤسای دانشکده‌ها شرکت نمی‌کرد؛ در حالی که رییس دپارتمان فلسفۀ علم در پژوهشگاه هم بود و بیشتر به خاطر آن ۱۱ ماه غیبت بدون اجازه. اما تصمیم و دستور شخص من نبود. چون بنای من بر حفظ نیروها بود تا جایی که امکان داشت».

در این لحظه پیام فضلی‌نژاد در یک واکنش حرفه‌ای - و در حالی که حسب ظاهر در تصدیق ادعای گلشنی نامه‌ای را می‌خواند- گفت: «بله، در همان زمان نامه‌ای نوشتید به دکتر هاشمی گلپایگانی، وزیر جدید و وقت علوم که این گونه شروع می‌شود: این خیلی مسخره است که یک نفر بی‌اجازه ۱۱ ماه برود خارج و بعد سر خود برگردد. بعد هم در ادامه تقاضای اخراج او را مطرح می‌کنید.»

تصویر نامه در دست مجری و سردبیر برنامه بود و مهدی گلشنی طبعا نمی‌توانست تکذیب کند و این گونه ادامه داد: «در هر صورت من اخراج نکردم. او ۱۱ ماه نبود. در فرهنگستان هم غیبت می‌کرد و دکتر شریعتمداری گزارش داد غیبت‌های ایشان بیش از حد مجاز است و ادامۀ همکاری ممکن نیست. در جلسات شوراهایی که پیرمردها بودند هم با تفرعن برخورد می‌کرد.»

مجری اما دست نکشید و تازه گرم شده بود و یک لحظه برخاست و فصل‌نامۀ «سیاست‌نامه» - ناشر افکار دکتر سیدجواد طباطبایی را نیز بیرون آورد (در آن زمان سید جواد در قید حیات بود و ۴ سال بعد درگذشت) و  خواست به خاطرۀ مشابه این متفکر سرشناس هم اشاره کند که هر چند با سروش اختلاف نظر دارد ولی بر سر گلشنی گویا متفق‌القول‌اند اما ناگاه منصرف شد و گلشنی هم توضیح خود را به سروش محدود کرد و باب سیدجواد را نگشود.

اشارۀ مهدی گلشنی به زمان شروع کار خود در پژوهشگاه علوم انسانی وزارت علوم و تأکید بر استقرار در آبان ۷۲ از نظر تاریخی هم جالب بود چون از تغییر رویکرد و واگذاشتن بخش فرهنگ به اصول‌گرایان در شروع دولت دوم هاشمی رفسنجانی حکایت می‌کردکه رییس‌جمهور وقت به فشار محافظه‌کاران تن داد و پس از قبول استعفای سیدمحمد خاتمی، وزیر ارشاد در انتهای دولت قبل و حضور مصطفی میرسلیم در این سمت در وزارت ارشاد، عرصه دیگر فرهنگی را هم وانهاد و مصطفی معین هم در کابینه جدید حضور نداشت و به جای او هاشمی گلپایگانی، رییس دبیر خانۀ شورای عالی انقلاب فرهنگی به وزارت علوم رسید که آن زمان البته «فرهنگ و آموزش عالی» خوانده می‌شد و   در این فضا بود که حتی چهره‌ای چون دکتر محمود بروجردی، داماد امام خمینی که فارغ از دولت‌ها ریاست پژوهشگاه علوم انسانی را بر عهده داشت جای خود را به مهدی گلشنی داد.

نکتهٔ‌جالب دیگر در همان برنامه این بود که گفت در دولت بعد ( دولت خاتمی) دکتر معین دوباره وزیر شد و خواست دکتر سروش را بازگرداند و  اذعان کرد  من باز بحث غیبت ۱۱ ماهه را مطرح کردم و گفتم تا هستم نمی‌گذارم.

هر چند دکتر گلشنی از دنیا رفته ولی برای ثبت در تاریخ نمی توان به توضیحات خود دکتر سروش در این باره نپرداخت.

همان که در صفحۀ ۳۴۴ کتاب «آیین شهریاری و دینداری» آمده و  در واقع مصاحبۀ سروش با ماهنامۀ لوح (‌به سردبیری محمد قائد) در سال ۱۳۷۸ و قریب ۲۰ سال قبل از آن برنامه است و در آن می‌گوید:

 «به دنبال ناکامی‌های عمیق در زمینۀ علوم انسانی، کسی را - مهدی گلشنی- را گماشته‌اند برای تصفیۀ مجدد کتاب‌های علوم انسانی. سه هزار جلد کتاب پیشش ریخته‌اند تا آنها را توی اسید اسلامی‌سازی بریزد و مس‌هایش حل شود و طلاهایش باقی بماند و آنگاه آنها را به دانشگاه راه بدهد. واقعا از این عبث‌تر و بی‌معنی‌تر، کاری در عالم پیدا نمی‌شود.»

از لحن سروش پیداست که چه نگاهی به او داشته  یا در صفحۀ ۴۴۳ و در متنی که بازنشر نوشته‌ای از روزنامۀ بهار در ۲۹ تیر ۷۹ است و در پاسخ به اتهام کیهان دربارۀ دریافت جایزه از یک مؤسسه حقوق بشری می‌نویسد:

 «نه نامزد شدن از سوی یک مؤسسه آمریکایی عقلا و شرعا قبیح و جرم است و نه گرفتن آن جایزه. عمده، مصرف نیکوی آن است. نیتِ دهندگان هر چه باشد. هم مهدی گلشنی که از اعوان و انصار خودشان است از مؤسسه‌ای آمریکایی جایزه گرفت و با افتخار در بوق و کرنا کردند و هم امامین همامین ما صله می‌گرفتند و به مصرف رساندند...»

انتظار داشتم فضلی‌نژاد داستان این جایزه را هم بپرسد که البته نپرسید.

در مصاحبهٔ‌ اخیر با اندیشهٔ‌ پویا  اما اشارتی دقیق‌تر دارد و می‌گوید: «وقتی آقای  گلشنی بر سر کار آمد،  به جای تشکر ( به خاطر راه اندازی دپارتمان فلسفه علم و تاریخ علم در پژوهشگاه) ظرف یک ماه بی خود و بی جهت و حکم عزل مرا صادر کد و برای خودش حکم زد و رییس پژوهشکده هم شد.»

در آغاز متن آوردیم سروش ادعای پایه گذاری فلسفه علم در دانشگاه شریف را هم رد می کند و می گوید: «برنامهٔ‌ ما را به دانشگاه شریف برد و دپارتمان فلسفهٔ‌ علم درست کرد و این رشته را به نام خود زد و به خودش لقب پدر فلسفهٔ‌ علم داد در حالی که یک ساعت هم کلاس فلسفهٔ علم نرفته بود و فقط فیزیک خوانده بود و شایع کرد جایزهٔ‌  یک میلیون و نیم دلاری تمپلتون به او داده اند اما اگر به سایت مراجعه کنید می بینید نامی از گلشنی نیست و تنها یک قاب چند صد دلاری گرفته. ( جایزه تمپلتون به بزرگ ترین دانشمنندانی اهدا می شود که دربارهٔ‌ علم و دین کار کرده اند). حقوق مرا قطع کرد و از پژوهشگاه اخراج شدم  و دکتر معین که دوباره وزیر شد دستور رسیدگی داد و معلوم شد کمیته اخراج کننده چنین اختیاری نداشته هر چند به دستور دکتر معین بخشی از حقوق معوقه را پرداختند. در فرهنگستان علوم هم باز گلشنی یکی از کسانی بود که به دکتر شریعتمداری درباره من فشار می آورد.... در بیانیه ای هم امضای مهدی گلشنی علیه من بود. »

با این اوصاف انتظار می رود دکتر سروش به بهانهٔ درگذشت دکتر گلشنی نکاتی را در مقدمهٔ‌ یکی از دروس خود بگوید و در کانال تلگرامی او منتشر شود. تا ساعت ۱۹ شامگاه شنبه ۳۰ آبان و ساعتی بعد از انتشار خبر درگذشت دکتر مهدی گلشنی اما هنوز خبری نیست هر چند قاعدتا نباید فراتر از نکات پیش گفته باشد.

پربیننده ترین پست همین یک ساعت اخیر
ارسال به دوستان
کیهان: حمله آمریکا قطعی است ضربه اول را ما بزنیم! اف‌بی‌آی دوباره هک شد / امنیت اطلاعات جنایی آمریکا زیر سوال رفت ردپای اختلال در شبکه‌های مغزی بیماران پارکینسون در تصویربرداری پیشرفته مغز معمای ۵۱ سال در اظهارات ترامپ؛ از نفت شاه تا ترور مستشاران آمریکایی علت روشن نشدن خودرو در هوای سرد چیست؟ راهنمای بررسی و رفع مشکل درگذشت مهدی گلشنی؛ شهرتی که بیشتر ناشی از خاطرات منفی سروش بود تا علم فیزیک امروز با سعدی: ما را نگاهی از تو تمام است اگر کنی مسمومیت مرگبار با مشروبات الکلی در نیشابور خراسان رضوی؛ ۳۳ نفر بستری و سه نفر جان‌باختند قابلیت جدید اینستاگرام موجی از نگرانی میان تولیدکنندگان محتوا ایجاد کرد مونا صوفی، بازیگر «زخم کاری» در پشت صحنه کنسرت‌نمایش «سیاوش» (+عکس) مخترعی که لویی چهاردهم را شگفت زده کرد؛ از پل های نظامی تا گنجینه ای در کتابخانه دیجیتال فرانسه ۹ ساعت خواب چطور ما را بیچاره می‌کند؟ آخرین زمین بازی روی زمین؛ روایت یک فضای فراموش شده در شهر چبوکساری روسیه (+تصاویر) چرا بعضی آغوش‌ها را هرگز فراموش نمی‌کنیم؟ پژوهش روی ۱۵ هزار نفر پاسخ می‌دهد برج بارگیری زغال سنگ؛ یادگار صنعتی که در گذر زمان متروکه شد (+عکس)