یادی از رهی معیری

 به گزارش ایسنا، محمدحسن «بیوک» معیری، با تخلص رهی از غزل‌سرایان معاصر ایران و از تصنیف‌سرایان بنام کشورمان که در موسیقی هم ذوق و مهارت داشت به سال ‍‍۱۲۸۸ در تهران متولد شد و ۲۴ آبان ‍۱۳۴۷ بدرود حیات گفت. او از طرف پدر نوه معیرالملک (نظام‌الدوله) وزیر خزانه و از طرف مادر نواده میرزا عباسخان قوام‌الدوله تفرشی وزیر خارجه دوره ناصری بود.

او پس از به پایان رساندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه وارد شغل‌های دولتی در وزارت پیشه و هنر و سپس کتابخانه‌ سلطنتی شد. او از اوان کودکی به شعر، موسیقی و نقاشی دلبستگی فراوانی داشت و بعدها نیز در هر سه هنر به طبع‌آزمایی پرداخت. معیری از آغاز جوانی به سرودن شعر پرداخت و گفته می‌شود اولین رباعی خود را در سن ۱۷ سالگی سروده است.

رهی معیری در آغاز شاعری در انجمن ادبی حکیم نظامی به ریاست حسن وحید دستگردی شرکت می‌کرد. او در سایر انجمن‌های ادبی، انجمن موسیقی ملی، جامعه باربد، انجمن ادبی فرهنگستان ایران و انجمن روابط فرهنگی ایران و شوروی نیز عضویت داشت. امیری فیروزکوهی درباره تخلص او گفته است: «رهی تا سال ۱۳۱۳ تخلص شعری نداشت و کلمه «رهی» را که در انتخاب آن نیز مانند سرودن شعر وسواسی عجیب داشت بالاخره به ترجیح من بر سایر تخلص‌هایی که یافته بود برگزید.»

خود رهی معیری می‌گفت در انواع و اقسام شعر آثاری دارد اما به غزل علاقه بیشتری دارد، زیرا در این لباس آدم‌ بهتر می‌تواند احساسات و عواطف عاشقانه‌اش را بیان کند. در شعرهای رهی، تأثیر شاعرانی چون حافظ، مولوی، صائب و گاه مسعود سعد سلمان و نظامی به چشم می‌خورد، اما بیش‌ترین تأثیرپذیری او از زبان سعدی است.

آثار سیاسی، فکاهی و انتقادی او در روزنامه «باباشمل» و مجله «تهران مصور» انتشار می‌یافت. رهی در اشعار فکاهی و انتقادی از نام مستعار «زاغچه»، «شاه پریون»، «گوشه‌گیر» و «حق‌گو» استفاده می‌کرد.

رهی معیری علاوه بر شاعری، در ساختن تصنیف نیز مهارت کامل داشت.ترانه‌های «نوای نی»، «دارم شب و روز»، «شب جدایی»، «یار رمیده»، «لاله خونین»، «مرغ حق»، «به‌کنارم بنشین»، «من از روز ازل دیوانه بودم» و «کاروان» از  ساخته‌های اوست. از شعرهای معروف رهی معیری، خزان عشق یا به عبارتی همان تصنیف مشهور «شد خزان گلشن آشنایی» است که جواد بدیع‌زاده  اجرا کرده است و در سال ۱۳۱۳ برای اولین‌بار اجرا شد.

آثار رهی معیری در مجموعه‌های «سایه‌ عمر»، «آزاده» و «گل‌های جاویدان» گردآوری شده‌اند؛ «سایه‌ عمر» مجموعه‌ی غزل‌ها، «آزاده» مجموعه‌ی ترانه‌ها و «گل‌های جاویدان» مجموعه‌ی مقاله‌های ادبی این غزل‌سرا هستند. 

این شاعر سفرهای متعددی به ترکیه، اتحاد جماهیر شوروی سابق، افغانستان، ایتالیا، فرانسه و انگلستان داشت. او در آخرین سفر خارجی خود نیز در سال ۱۳۴۶ برای عمل جراحی به انگلستان رفت. رهی معیری بیست‌وچهارم آبان‌ماه در سال ۱۳۴۷ خورشیدی و در سن ۵۹ سالگی بر اثر بیماری سرطان در تهران درگذشت و پیکرش در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شد.