عصر ایران - پورشه را بیشتر با خودروهای اسپرت افسانه ای، طراحی ماندگار 911 و مهندسی دقیق آلمانی می شناسیم؛ اما پشت این چهره شناخته شده، تاریخچه ای پر از تجربه های جسورانه و گاهی عجیب قرار دارد. این خودروساز آلمانی در طول دهه ها، ایده هایی را آزمایش کرده که بعضی از آن ها حتی با استانداردهای طراحی پورشه نیز تفاوت چشمگیری داشتند.
از بازطراحی های غیرمعمول پورشه 911 و خودروهای موتورمیانی گرفته تا رودسترهای تک نمونه، کوپه های مفهومی و طرح هایی با درهای بال پرنده، بسیاری از این پروژه ها هیچ گاه به تولید انبوه نرسیدند. برخی در حد یک نمونه آزمایشی باقی ماندند و برخی دیگر به دلایل فنی، تجاری یا حتی اختلافات حقوقی کنار گذاشته شدند.
با این وجود، این خودروها بخش جذابی از تاریخ طراحی و مهندسی پورشه را شکل می دهند و نشان می دهند که این برند در دوره های مختلف تا چه اندازه حاضر بوده از چارچوب های همیشگی خود فاصله بگیرد. در ادامه با 10 مورد از خاص ترین و کمتر شناخته شده ترین خودروهای مفهومی پورشه آشنا می شویم.

پورشه تاپیرو یکی از متفاوت ترین خودروهای مفهومی تاریخ این شرکت است که در سال 1970 توسط جورجتو جوجارو طراحی شد. این خودرو بر پایه پورشه 914/6 ساخته شده بود، اما طراحی گوه ای شکل و ساختار بدنه آن، ظاهری کاملا متفاوت به آن بخشیده بود.
تاپیرو به یک موتور شش سیلندر تخت 2.4 لیتری با قدرت 220 اسب بخار مجهز بود که به صورت میانی نصب شده بود و نیروی خود را از طریق جعبه دنده دستی پنج سرعته منتقل می کرد.
یکی از شاخص ترین ویژگی های ظاهری این کانسپت، درهای بال پرنده ای آن بود. پوشش های بخش موتور نیز از ساختاری غیرمعمول بهره می بردند و لولاهای آن ها به یک ستون فولادی مرکزی متصل شده بود. این ستون افزون بر نقش سازه ای، به عنوان میله محافظ واژگونی نیز عمل می کرد.
تاپیرو نمونه ای از رویکرد جسورانه جوجارو در ترکیب طراحی آینده نگرانه با مهندسی خودروهای اسپرت پورشه بود.

در سال 1966، دانشگاه آخن آلمان یک پورشه 911 با موتور عقب را به خودرویی آزمایشی با هدف بررسی قابلیت های مسابقه ای تبدیل کرد. نتیجه این پروژه، کانسپتی متفاوت به نام 911 HLS بود که در آن بخش زیادی از بدنه استاندارد خودرو کنار گذاشته شد.
در این نمونه، پنل های آلومینیومی جایگزین بخش قابل توجهی از بدنه شدند تا ساختاری متفاوت و مناسب برای مطالعات مسابقه ای ایجاد شود. در قسمت عقب نیز دریچه های تهویه یا لوورهایی به چشم می خوردند که ظاهر خودرو را از 911های معمول آن زمان متمایز می کردند.
از دیگر ویژگی های طراحی این خودرو می توان به میله محافظ رول بار با الهام از ساختار مدل تارگا و پوشش مفصلی کابین اشاره کرد که روی فضای راننده قرار می گرفت و قابلیت باز شدن داشت.
911 HLS یکی از نمونه های کمتر شناخته شده تلاش ها برای بررسی ظرفیت های فنی و مسابقه ای پلتفرم اولیه 911 بود.

پورشه 911 برتونه اسپایدر یک خودروی تک نمونه بود که در سال 1966 توسط شرکت طراحی و بدنه سازی ایتالیایی برتونه برای جان فون نویمان، یکی از صاحبان نمایندگی پورشه، ساخته شد.
این خودرو که در نمایشگاه خودروی ژنو به نمایش درآمد، نسخه ای رودستر از 911 بود و در عین برخورداری از طراحی متفاوت، ساختار فنی اصلی پورشه را حفظ می کرد.
در بخش فنی، موتور شش سیلندر تخت در قسمت عقب قرار داشت و نیروی آن از طریق جعبه دنده دستی پنج سرعته منتقل می شد. در ادامه، یک موتور 2 لیتری با مشخصات فنی مدل 911 S روی آن نصب شد که توان خروجی خودرو را به 160 اسب بخار افزایش داد.
این نمونه نشان می داد که چگونه یک شرکت مستقل طراحی بدنه می تواند با حفظ ساختار فنی یک پورشه شناخته شده، خودرویی با هویت بصری کاملا متفاوت خلق کند.

پورشه 914/6 مورن یکی دیگر از پروژه های خاص سال 1970 بود که با طراحی ژاک کوپر و توسط شرکت فرانسوی هولیه ساخته شد.
این خودرو بر پایه پورشه 914/6 شکل گرفت، اما بدنه کوپه جدید آن با خطوط منحنی و ترکیب رنگ دوگانه، ظاهر متفاوتی نسبت به نسخه اصلی داشت. برخلاف بسیاری از کانسپت هایی که تنها از نام و نشان یک خودروی تولیدی استفاده می کنند، مورن شاسی اصلی و موتور میانی 914/6 را حفظ کرده بود.
پیشرانه این خودرو یک موتور شش سیلندر تخت با حجم دقیق 1991 سی سی بود که در موقعیت میانی نصب شده بود.
یکی از جزئیات جالب طراحی مورن، دریچه بزرگ عقب آن بود که از دو جهت و با دو محور لولا باز می شد. این ویژگی دسترسی به بخش عقب خودرو را آسان تر می کرد و به طراحی خاص بدنه نیز هویت می بخشید.
با وجود ظاهر متفاوت و ویژگی های فنی جالب، پورشه در نهایت با تولید این خودرو موافقت نکرد و مورن در حد یک پروژه مفهومی باقی ماند.

در سال 1970، یک طرح متفاوت دیگر بر پایه پورشه 914/6 شکل گرفت. این خودرو با نام 914/6R گورتز شناخته می شود و توسط گورتز طراحی و شرکت یورواستایل ساخته شد.
هدف از این پروژه، تبدیل یک پورشه موتورمیانی به خودرویی با فرم بدنه شوتینگ بریک بود؛ سبکی که ترکیبی از ظاهر کوپه های اسپرت و کاربردپذیری بیشتر خودروهای استیشن را ارائه می کند.
طراحی این مدل به چند ویژگی غیرمعمول مجهز بود. درهای عقب آن به صورت جانبی و با نیروی الکتریکی باز می شدند و بخش جلویی بدنه نیز قابلیت باز شدن به سمت جلو را داشت.
این ساختار، 914/6R را به یکی از متفاوت ترین تفسیرها از پلتفرم 914 تبدیل می کرد. با وجود مطرح شدن ایده تولید در تیراژ محدود یا تولید سری، این برنامه هرگز عملی نشد.

این خودرو یکی از پروژه های خاصی بود که با هدف بازطراحی پورشه 914/6 برای بازار اسپانیا شکل گرفت. در این پروژه، شرکت طراحی و بدنه سازی فروآ وظیفه طراحی بدنه جدید را بر عهده داشت و خودرو برای بن هایدریش، واردکننده اسپانیایی پورشه، ساخته شد.
نتیجه کار، خودرویی با نام ویزکایا بود که در سال 1971 در نمایشگاه خودروی ژنو رونمایی شد. طراحی آن با خطوط تیز و فرم گوه ای شکل، تفاوت زیادی با ظاهر پورشه 914/6 استاندارد داشت. همچنین در قسمت عقب، برجستگی های بدنه با دریچه های لووردار طراحی شده بودند که به ظاهر خاص این خودرو کمک می کردند.
با وجود طراحی متفاوت و برنامه هایی که برای این پروژه در نظر گرفته شده بود، اختلافات حقوقی مانع ادامه کار شدند. در نتیجه، برنامه تولید ویزکایا متوقف شد و این خودرو نتوانست از مرحله نمایش و معرفی فراتر برود.

پورشه 995 یکی از پروژه های تحقیقاتی این شرکت در اواخر دهه 1970 بود که با تمرکز بر افزایش بهره وری و کاهش مصرف سوخت توسعه پیدا کرد. این خودرو بر پایه پورشه 928 شکل گرفته بود، اما هدف اصلی آن بررسی فناوری هایی بود که بتوانند مصرف سوخت را بدون چشم پوشی از عملکرد مناسب خودرو کاهش دهند.
در طراحی این کانسپت، استفاده از بدنه تمام آلومینیومی پیش بینی شده بود تا وزن خودرو کاهش پیدا کند. یکی دیگر از ویژگی های مهم آن، جعبه دنده دوکلاچه پنج سرعته بود؛ فناوری ای که در آن زمان هنوز در خودروهای جاده ای به شکل امروزی رواج نداشت.
پورشه برای این پروژه دو گزینه پیشرانه در نظر گرفته بود: یک موتور V8 سه لیتری با قابلیت غیرفعال کردن تعدادی از سیلندرها و یک موتور چهار سیلندر 2.2 لیتری با 16 سوپاپ.
هدف مهندسان این بود که مصرف سوخت خودرو را به کمتر از 9 لیتر در هر 100 کیلومتر برسانند. این پروژه نشان می داد که پورشه حتی در دهه 1970 نیز به دنبال راهکارهایی برای ترکیب عملکرد خودروهای اسپرت با بهره وری بیشتر در مصرف سوخت بوده است.

پورشه در سال 1987 و در نمایشگاه خودروی فرانکفورت، یک کانسپت متفاوت بر پایه مدل کاررا 3.2 معرفی کرد که به نام 911 اسپیدستر کلاب اسپرت شناخته می شود.
این خودرو برداشتی بسیار خاص از یک پورشه 911 روباز بود که با هدف ایجاد تجربه ای متمرکز بر راننده طراحی شده بود. در این کانسپت، به جای سقف معمولی، یک بادشکن کوتاه در قسمت جلو قرار داشت که از راننده در برابر جریان مستقیم هوا محافظت می کرد.
ویژگی جالب تر، پوشش بزرگ و قالب گیری شده از جنس فایبرگلاس در قسمت کابین بود که تنها یک فضای باز برای راننده داشت. به این ترتیب، خودرو عملا به یک خودروی تک سرنشین بدون سقف تبدیل می شد.
این طرح را می توان یکی از پیش زمینه های طراحی پورشه 911 اسپیدستر دانست که در سال 1989 معرفی شد. هرچند نسخه نهایی به همان شکل تک نفره کانسپت نبود، اما ایده ارائه یک 911 روباز با ظاهری متفاوت و تجربه رانندگی خاص، در آن ادامه پیدا کرد.

پورشه پانامریکانا یکی از شناخته شده ترین کانسپت های کمتر دیده شده این برند است که در سال 1989 به مناسبت هشتادمین سالگرد تولد فری پورشه، بنیان گذار و چهره تاثیرگذار این شرکت، ساخته شد.
این خودرو بر پایه پورشه 964 کاررا 4 توسعه پیدا کرده بود و از سیستم چهارچرخ محرک بهره می برد. در بخش فنی نیز یک موتور شش سیلندر تخت 3.6 لیتری با قدرت 250 اسب بخار وظیفه تامین نیروی محرکه را بر عهده داشت.
اما آنچه پانامریکانا را از سایر مدل های پورشه متمایز می کرد، طراحی غیرمعمول بدنه آن بود. برش های بسیار بزرگ اطراف چرخ ها، ظاهر متفاوتی به خودرو بخشیده بودند و سیستم تعلیق با دامنه حرکتی زیاد نیز نشان می داد که این کانسپت تنها برای رانندگی در جاده های آسفالت طراحی نشده است.
یکی دیگر از ویژگی های جالب آن، سقف پارچه ای زیپ دار بود که امکان تغییر وضعیت کابین را فراهم می کرد.
پانامریکانا افزون بر نمایش توانایی پورشه در تجربه فرم های طراحی جدید، از نظر تاریخی نیز اهمیت داشت؛ زیرا برخی از ایده های طراحی آن بعدها در نسل بعدی 911، یعنی پورشه 993، بازتاب پیدا کردند.

پورشه کاریزما یکی از عجیب ترین پروژه های طراحی این برند است که در سال 1994 توسط شرکت ایتالیایی برتونه توسعه پیدا کرد. این خودرو بر پایه پورشه 964 کاررا 2 ساخته شده بود، اما تغییرات گسترده ای در ساختار آن اعمال شد تا به یک خودروی چهارسرنشین با طراحی کاملا متفاوت تبدیل شود.
یکی از مهم ترین تغییرات، افزایش فاصله محوری خودرو به میزان 52.6 سانتی متر بود. این افزایش طول فضای بیشتری برای استقرار چهار سرنشین فراهم می کرد، در حالی که موتور شش سیلندر تخت 3.6 لیتری همچنان در قسمت عقب خودرو قرار داشت.
از نظر طراحی نیز کاریزما ویژگی های بسیار خاصی داشت. درهای بزرگ بال پرنده ای، سقف شیشه ای و چراغ های عقب مخفی شده در پشت شیشه های منحنی، از جمله جزئیاتی بودند که ظاهر این کانسپت را از هر پورشه دیگری متمایز می کردند.
کاریزما نمونه ای از تلاش برتونه برای بازتعریف یک خودروی اسپرت پورشه و تبدیل آن به محصولی چهارسرنشین بود؛ پروژه ای که با وجود طراحی جسورانه، هیچ گاه به تولید انبوه نرسید.
این 10 خودرو نشان می دهند که تاریخ پورشه فقط به مدل های تولیدی و خودروهای مشهوری مانند 911 محدود نمی شود. این شرکت در طول سال ها، ایده های متفاوتی را در زمینه طراحی بدنه، جانمایی موتور، ساختار کابین، سیستم انتقال قدرت و حتی کاهش مصرف سوخت آزمایش کرده است.
اگرچه هیچ کدام از این کانسپت ها به شکل اولیه خود وارد خط تولید انبوه نشدند، اما هر یک بخشی از مسیر تکامل طراحی و مهندسی پورشه را به نمایش می گذارند. برخی از آن ها نیز با ارائه ایده هایی تازه، بر طراحی مدل های بعدی این برند تاثیر گذاشتند. این خودروهای فراموش شده یادآور دوره هایی هستند که پورشه برای کشف مسیرهای تازه، حاضر بود از قواعد همیشگی خود فاصله بگیرد.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور