حمام خانم و شیخ معرکه گیر/ از شهید چمران تا بزرگ علوی

عصر ایران ؛ علی نجومی ــ خیابان مولوی جان را که به سمت شرق بروی در منتهی الیه شرقی اش به میدان قیام می رسی. این جا در واقع منتهای جنوبی منطقه سیروس یا چاله میدان سابق است. حالا شما در محل تقاطع خیابان مولوی و خیابان ری هستید. خیابان ری را که کمی به ست شمال گز کنید، می رسید به خیابان آل اقا یا نایب السلطنه سابق. وجه تسمیه خیابان از پسر ناصرالدین شاه کامران میرزا که مدت ها نایب السلطنه پدر بود.

بازار قدیمی محل اما هنوز سرجاست. با همان حس و حال قدیمی که انگاری کسب و کار ارثی نسل به نسل و دست به دست چرخیده. جایی آن میانه خیابان یک حمام قدیمی قرار دارد با نام حمام قبله یا حمام خانم.

یادگاری از دوران کودکی

بچه که بودیم و هنوز به سن مدرسه رفتن نرسیده بودیم آخر هفته هایمان یک روتین جذاب داشت. می رفتم خانه مادربزرگ عصمت خانوم توی بازارچه نایب السلطنه دایی مان دست ما را می گرفت و می برد حمام قبله. پله ها را که پایین می رفتیم می رسیدیم به سربینه که یک طاق ضربی گنبدی خوشگل داشت و نور از شیشه های محدبی کوچک روی سقف به داخل می تابید.

روی کاشی ها عکس های بزرگ و برجسته ای از پهلوانان شاهنامه دیده می شد رستم، اسفندیار، کیکاووس و سهراب.

همین جا بود که لباس ها را می کندیم و در کمدها می گذاشتیم. چشم من همیشه به لنگ های سرخ آتشینی بود که برای فروش آویزان کرده بودند اما خب من هیچ وقت سهمی از آن ها نبردم. گوشه حمام یک در باریک بود که یک اتاق کوچک بود که قهوه خانه بود هر بار که می رفتیم بعد از حمام یک استکان چای کمر باریک رو شاخش بود.

از سر بینه که می آمدم بیرون به جایی می رسیدم به اسم (میان در) که یک دالان پیچ در پیچ بود و بعد ها فهمیدم این طوری طراحی شده که از خارج شدن هوای گرم حمام به بیرون جلوگیری کند. بعد از (میان در) می رسیدیم به گرم خانه یک محل اصلی استحمام بود.

گرم خانه تشکیل شده بود از یک صحن باز بزرگ وسط و حجره مانند هایی در حاشیه. این جا بخش عمومی حمام بود داخل حجره ها دوش می گرفتیم و بعد می رفتیم اون وسط می شستیم منتظر دلاک تا بیاد با رو شور خوب تنمان را بسابد. اما گاهی هم به بخش نمره می رفتیم و تنهایی خودمان را می شستیم. دلاک هم بی دلاک.

بر روی سر در حمام با کاشی های آبی این کتیبه به چشم می خورد. این حمام بعد از تکمیل اولین باروی شهر طهران در حدود سنه 965 هجری قمری به دستور خواهر شاه طهماسب صفوی بناشد و از سال 1275 به  مرحوم حاج محمد مجید قزوینی وقف سید الشهدا شده است و  این حمام در سال 1382 ثبت ملی شد.

از حکایت های جالب در مورد حمام های تهران فردی بود به نام شیخ اکبر مساله گو که همیشه عادت داشت در دوره ناصری در مسجد شاه معرکه بگیرد و حکایت های شیرین نقل کند.

از مطالب جالبی که این شیخ اکبر ذکر می کرد و مربوط به حمام بود نهی همیشگی او از ادرار کردن در خزینه حمام بود. و همیشه آخر این نقل خود فریاد می زد: ( ای تاجر، آی بچه مسلمون، آی کاسب، آی بازاری، آی کوچیک، آی بزرگ، آی حمال، آی لوطی، آی نالوطی، ... در آب حمام ادرار نکن.)

یک قسمت دیگر حمام  که دیگر زمان ما غیر استفاده مانده بود، خزینه بود. خزینه در قدیم یک حوض سرپوشیده بود که زیر آن توسط مدفوع حیوانات و فردی به نام (تون تاب) گرم می شد. این خزینه کارکردی مثل استخر های فعلی را داشت و بیشتر برای تمدد اعصاب از آن استفاده می کردند.

در قدیم رسمی  در مورد این خزینه ها بود به اسم کوزه انداختن از این قرار که چون اب این خزینه ها معمولا سالی یکی دو بار بیشتر عوض نمی شد طبیعتا آب آن ها عموما بسیار کثیف بود بنابراین با یک کوزه مانند سوراخی کثافت ها و لجن توی اب را می گرفتند.

هم چنین از مشاهیر منطقه چاله میدان می توان به شهید چمران و بزرگ‌ علوی اشاره کرد.

موخره: لازم به ذکر است که در بخشی از یادداشت برای تکمیل اطلاعات از کتاب طهران قدیم تالیف جعفر شهری استفاده شده است.

«تفنگ» چگونه وارد سرزمین سامورایی‌ها شد؟

بیشتر بخوانید:

شغلی که رو به زوال است (عکس)

نرخ‌های جدید حمام‌های عمومی و نمره در تهران

واکنش کرباسچی به ادبیات چاله میدانی کیهان: توفیق ادب!

تماشاخانه

اگر تصمیم‌گیر بودم، بساط مصادره اموال را جمع می‌کردم / انرژی خورشیدی نمی‌تواند به‌تنهایی ایران را از بحران برق نجات دهد / خودکفایی به بهای نابودی منابع تمام می‌شود / توسعه آکواریومی ممکن نیست

سد سجاد رود ؛ تخریب جنگل و آوارگی مردم / کوچ اجباری و خانه و زمین‌هایی که غرق می‌شوند

فیلم های دیگر