تلاقی بروتالیسم شوروی و معماری ایرانی؛ نگاهی به کتاب عکس «آسیای شوروی» (+تصاویر)

کتاب عکس «آسیای شوروی» که توسط دو عکاس ایتالیایی خلق شده است، تلاقی عجیب معماری بروتالیسم شوروی را با الگوهای اصیل ایرانی و اسلامی به تصویر می کشد.

عصر ایران - معماری دوران اتحاد جماهیر شوروی معمولا ما را به یاد سازه های بتنی غول پیکر، خاکستری، خشن و بی روح می اندازد که به سبک «بروتالیسم» شهرت دارند. اما آیا می دانستید که در بخش های آسیایی این امپراتوری سابق، این معماری خشن با هنرهای شرقی و اسلامی ترکیب شده و شاهکارهای بی نظیری را خلق کرده است؟

دو عکاس برجسته ایتالیایی به نام های روبرتو کونته (Roberto Conte) و استفانو پرگو (Stefano Perego)، در یک سفر طولانی به سراسر کشورهای مستقل شده آسیای مرکزی، این سازه های منحصر به فرد را به تصویر کشیده اند. حاصل این سفر، کتاب عکس شگفت انگیزی به نام «آسیای شوروی» (Soviet Asia) است که توسط انتشارات معتبر FUEL به چاپ رسیده است. این کتاب خوانندگان را به سفری بصری در کشورهای قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان و تاجیکستان می برد و ساختمان های ساخته شده از دهه 1950 تا زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی را به تصویر می کشد.

ویژگی های شاهکار بصری «آسیای شوروی»

کونته و پرگو در این کتاب، مجموعه وسیعی از ساختمان های مدرنیستی این منطقه را به نمایش گذاشته اند. این سازه ها طیف گسترده ای از فضاهای شهری را شامل می شوند:

ساختمان های دانشگاهی و مراکز علمی

موزه ها و تالارهای فرهنگی

مجتمع های مسکونی عظیم دایره ای و مدرن

ویژگی اصلی این بناها استفاده جسورانه از بتن و سبک های افراطی و عجیبی است که ساختار کلان آن ها را آرایش داده است. اما ارزش اصلی این مجموعه، فراتر از بتن ریزی های مرسوم شوروی است.

تاثیر شگفت انگیز معماری ایرانی و اسلامی

نکته خیره کننده در سری تصاویر این کتاب، نفوذ و تاثیری است که این سازه ها از معماری ایرانی و اسلامی گرفته اند. معماران آن دوره برای بومی سازی بناها در آسیای مرکزی، تغییرات خلاقانه ای در بروتالیسم ایجاد کردند:

کاشی کاری ها و موزائیک های تزئینی: استفاده از الگوها، نقوش هندسی و موزائیک های رنگی سنتی روی بدنه خاکستری و سیمانی ساختمان ها، حسی از آراستگی و اصالت شرقی را به این غول های بتنی بخشیده است.

فرم های منحنی و قوسی: خطوط منحنی و طاق های الهام گرفته از معماری اسلامی، زمختی و خشونت طرح های زمخت بروتالیستی را تعدیل کرده و به آن ها هویتی کاملا متمایز با ویژگی های شرقی داده است.

چرا این کتاب برای علاقه مندان به معماری اهمیت دارد؟

در دنیای تاریخ معماری، کمتر به دوران گذار آسیای مرکزی و ترکیب سیاست های شوروی با فرهنگ های بومی پرداخته شده است. کتاب «آسیای شوروی» فراتر از یک آلبوم عکس معمولی، یک سند تاریخی ارزشمند است. حضور دو جستار تحلیلی از اساتید برجسته دانشگاه های میلان و تورین در کنار عکس ها، وزن علمی فوق العاده ای به این اثر بخشیده است. این کتاب به ما نشان می دهد که چگونه هنر بومی و کهن شرقی (به ویژه الگوهای ایرانی) توانست در برابر یکی از صلب ترین و سیستماتیک ترین سبک های معماری مدرن دنیا یعنی بروتالیسم شوروی مقاومت کند و آن را به نفع خود تغییر دهد.

مجتمع مسکونی آئول (1986)، آلماتی، قزاقستان

مجتمع مسکونی آئول