مهدهای کودک و مراکز پیشدبستانی از نخستین فضاهای رسمی هستند که کودکان حضور در اجتماع خارج از خانواده را تجربه میکنند؛ محیطی که پایههای رشد ذهنی، عاطفی و اجتماعی آنها در آن شکل میگیرد. اما همزمان با افزایش تعداد این مراکز، فعالیت مهدهای بدون مجوز به چالشی جدی در حوزه آموزش کودک تبدیل شده است.
صدور مجوز مهدهای کودک و مراکز پیشدبستانی در ایران بر عهده «سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک» است. این مجوز بهمعنای تأیید حداقل استانداردهای آموزشی، ایمنی، بهداشتی و نیروی انسانی است. مراکز مجاز موظفاند از برنامه آموزشی مصوب، مربیان آموزشدیده، فضای فیزیکی مناسب و ضوابط ایمنی مشخص برخوردار باشند و بهطور دورهای تحت نظارت قرار گیرند.
در مقابل، مراکز بدون مجوز اساساً اجازه فعالیت آموزشی ندارند و خارج از چارچوبهای قانونی عمل میکنند؛ موضوعی که در صورت بروز مشکل، مسیر پیگیری حقوقی خانوادهها را با ابهام جدی مواجه میکند.
کارشناسان تأکید دارند تفاوت میان مهدهای مجاز و غیرمجاز صرفاً به داشتن یک مجوز محدود نمیشود. مهدهای دارای مجوز ملزم به رعایت استانداردهایی مانند مسیر خروج اضطراری، تجهیزات اطفای حریق، تهویه مناسب، کفپوش ایمن و برنامه منظم تغذیه، استراحت و آموزش هستند. در بسیاری از مراکز بدون مجوز، این الزامات یا رعایت نمیشود یا بهصورت سلیقهای اجرا میشود.
یکی از مهمترین تفاوتها میان این مراکز به نیروی انسانی بازمیگردد. مربیان مهدهای مجاز دورههای تخصصی رشد کودک، مهارتهای رفتاری و کمکهای اولیه را میگذرانند و صلاحیت حرفهای آنها بررسی میشود. در مراکز بدون مجوز، چنین نظارتی وجود ندارد و این مسئله میتواند سلامت روانی و امنیت کودکان را با خطر مواجه کند.
کارشناسان آموزشی معتقدند گذراندن دوره پیشدبستانی استاندارد، نقش مهمی در کاهش افت تحصیلی و بازماندگی از تحصیل دارد. بر اساس اعلام سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک، پوشش پیشدبستانی کشور از ۴۲ درصد به بیش از ۶۳ درصد افزایش یافته است؛ آماری که اهمیت انتخاب مراکز استاندارد را بیش از پیش نشان میدهد.
مراکز دارای مجوز در صورت تخلف، با تذکر، تعلیق یا لغو مجوز مواجه میشوند و خانوادهها امکان پیگیری رسمی شکایتهای خود را دارند. اما مهدهای بدون مجوز خارج از این چرخه نظارتی فعالیت میکنند و در صورت بروز حادثه یا تعطیلی ناگهانی، خانوادهها معمولاً با خلأ قانونی روبهرو میشوند.
گرایش برخی خانوادهها به مهدهای غیرمجاز اغلب بهدلیل هزینه کمتر است، اما کارشناسان هشدار میدهند این صرفهجویی کوتاهمدت میتواند در آینده هزینههای سنگینتری از نظر آموزشی، روانی و حتی جانی به همراه داشته باشد. به همین دلیل، مسئولان آموزشوپرورش از برنامههایی برای کاهش هزینه مراکز رسمی خبر دادهاند.
معاون وزیر آموزشوپرورش و رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک از خانوادهها خواستهاند پیش از ثبتنام فرزندان خود، از مجوزدار بودن مراکز اطمینان حاصل کنند. به گفته او، از میان حدود ۳۸ هزار مرکز پیشدبستانی دارای مجوز در کشور، بیش از ۳۱ هزار مرکز فعال هستند و امکان انتخاب آگاهانه برای خانوادهها وجود دارد.