.png "عصر ایران")
۲۱ بهمن ۱۴۰۴
به روز شده در: ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۸:۳۸
تمرین کونگفو رباتها کنار راهبان معبد شائولین 
درس هفدهم
یک پیشرفت بزرگ در درک «خودآگاهی»
در سال ۲۰۲۳، بیش از ۱۰۰ محقق در نامهای سرگشاده، IIT را “غیرعلمی” خواندند و ادعا کردند این نظریه فاقد قابلیت آزمونپذیری است.
خودآگاهی یا هوشیاری (Consciousness) را میتوان به سادهترین شکل، تجربه ذهنیِ بودن تعریف کرد: آگاهی از افکار، احساسات و ادراکات درونی و بیرونی. این پدیده پیچیده، قرنهاست ذهن فیلسوفان و دانشمندان را به خود مشغول کرده است. اما سوال اساسی اینجاست: چگونه ماده خاکستری مغز به تجربهای субъекی تبدیل میشود؟
نظریههای رقیب در مطالعه خودآگاهی
به نقل از دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی تهران، در میان دهها نظریه مطرح شده، دو چارچوب نظری بیش از سایرین مورد توجه قرار گرفتهاند:
- نظریه فضای کاری نورونی جهانی (GNWT)
- خودآگاهی را مشابه یک صحنه تئاتر توصیف میکند که در آن اطلاعات خاص (مانند یک تصویر یا صدا) زیر “نورافکن” توجه قرار میگیرند.
- پیشبینی میکند قشر پیشپیشانی مغز نقش اصلی را در هوشیاری ایفا میکند.
- نظریه اطلاعات یکپارچه (IIT)
- خودآگاهی را نتیجه پردازش اطلاعات در شبکههای پیچیده عصبی میداند.
- معتقد است مناطق خلفی مغز، بهویژه نواحی با اتصالات قوی، کانون اصلی تجربه آگاهانه هستند.
جنجال علمی: در سال ۲۰۲۳، بیش از ۱۰۰ محقق در نامهای سرگشاده، IIT را “غیرعلمی” خواندند و ادعا کردند این نظریه فاقد قابلیت آزمونپذیری است.
پروژه کاگیتیت: آزمایشی بیسابقه
کنسرسیوم بینالمللی کاگیتیت (Cogitate) با مشارکت ۱۲ آزمایشگاه مستقل، برای نخستین بار این دو نظریه را به روشی بیطرفانه مورد آزمایش قرار داد.
پیشبینیهای کلیدی:
- IIT: هماهنگی پایدار فعالیت عصبی در قشر خلفی مغز هنگام تجربه آگاهانه.
- GNWT: وجود “جرقه عصبی” در قشر پیشپیشانی همزمان با شروع و پایان محرکهای آگاهانه.
نتایج شگفتانگیز:
✅ هیچیک از نظریهها بهطور کامل تأیید نشد.
- هماهنگی پیشبینیشده در قشر خلفی (طبق IIT) مشاهده نشد.
- جرقه عصبی در قشر پیشپیشانی (طبق GNWT) تنها در برخی موارد رخ داد.
چرا این مطالعه یک پیروزی علمی است؟
- پایان انحصار نظریهپردازان: برای اولین بار، آزمایشها توسط تیمهای مستقل (نه طرفداران نظریهها) انجام شد.
- استانداردسازی روشها: اجرای یکسان پروتکلها در آزمایشگاههای مختلف، قابلیت اطمینان نتایج را افزایش داد.
- الگویی برای تحقیقات آینده: این همکاری نشان داد که بررسی نظریههای رقیب با روشهای شفاف ممکن است.
نظر دانیل کانمن (برنده نوبل اقتصاد):
“دانشمندان به ندرت نظریههای محبوب خود را رها میکنند، حتی در مواجهه با شواهد متضاد. اما این لجبازی گاهی به پیشرفت علم کمک میکند!”
آینده پژوهشهای خودآگاهی: چه راهی پیش روست؟
- نیاز به انقلاب مفهومی: شاید روشهای کنونی برای درک خودآگاهی کافی نباشند.
- تلفیق نظریهها: احتمالاً پاسخ نهایی در ترکیبی از ایدههای موجود نهفته است.
- فناوریهای جدید: تکنیکهایی مانند تصویربرداری با وضوح فوقبالا ممکن است کلید حل معما باشند.
سخن پایانی:
خودآگاهی همچون قلعهای نفوذناپذیر باقی مانده است. اما مطالعاتی مانند پروژه کاگیتیت نشان میدهند که فقط با همکاری علمی و روشهای شفاف میتوان به این قلعه نزدیک شد. شاید روزی این معمای دیرینه حل شود، اما تا آن زمان، هر گام به پیش — حتی اگر نتیجهای قطعی نداشته باشد — ارزشمند است.
لینک کوتاه: کپی لینک
رایزنیهای فشرده قاهره با تهران و واشنگتن؛ حمایت همهجانبه مصر از توافق هستهای درخواست مستقیم روبرتو کارلوس از رونالدو؛ برای خداحافظی زود است نشریه هیل: اقدامات ترامپ بزرگترین تهدید علیه امنیت ملی آمریکا است تساوی استقلال و الحسین اردن در نیمه نخست/ درخشش دروازهبان اردنی مانع گلزنی آبیپوشان شمارش معکوس برای حضور آقای خاص روی نیمکت تیم ملی پرتغال آموزش یا تکهتکهسازی اخلاق؟ واریز پاداش قهرمانی تیم ملی فوتسال؛ ایران میزبان مسابقات کافا شد نقش کلیدی استیو هالند در احیای منچستریونایتد؛ مغز متفکر پشت صحنه شیاطین سرخ نخستین تقابل تاریخی تراکتور و السد در لیگ نخبگان/ تلاش شاگردان اسکوچیچ برای تثبیت صدرنشینی دیدار لاریجانی با سخنگوی انصارالله یمن در عمان (+عکس) علمالهدی: محرومیت زدایی دستاورد بزرگ انقلاب اسلامی است پاداش نجومی در انتظار استقلال و سپاهان؛ درآمد ارزی از آسیا بحران در خط حمله المپیاکوس؛ بنبست تاکتیکی مندیلیبار علیه مهدی طارمی جانشین فرمانده نیروی پدافند هوایی ارتش: طرحهای ۱۶گانه مصباح، راهحلی جامع برای رفع تأثیرگذاری دشمن بر عقاید کارکنان نیروهای مسلح است عمارت قصریاقوت سرخه حصار/ یادگار مراسم آش پزان شاه قاجار