تاریخ:
۵۱ کشته و ۳۹ زخمی در پی سیل مهیب در بنگلادش 
درس شصت و چهار
واژهخانه عصر ایران
"اصلاحات"؛ پروژهای حکومتی در واکنش به مطالبات جامعه
معمولاً در واکنش به مطالبات جامعه، بخشهایی از حکومت به انجام اصلاحات متمایل میشوند و بخشهای دیگر در برابر آن ایستادگی میکنند.
عصر ایران - "اصلاح" (Reform) یا "اصلاحات"، اقدام یا اقداماتی است معطوف به بهبود برخی از جنبههای زندگی اقتصادی و اجتماعی و سیاسی، بدون دگرگون کردن اساس جامعه و بدون استفاده از شیوههای قهرآمیز.
البته اصلاحات میتواند جامعه را دچار تحولات بنیادی کند ولی این تحولات تدریجا حاصل میشوند نه به صورت دفعی و ناگهانی. تحول تدریجی و عاری از خشونت، تفاوت اصلی اصلاح و انقلاب محسوب میشود.
خشونتپرهیزی اصلاحات در روشهای آن است نه در پیامدهایش. اصلاحطلبان قائل به استفاده از روشهای خشونتآمیز نیستند ولی این به این معنا نیست که اصلاحات لزوما مانع تحقق خشونت در جامعه میشود. مخالفان اصلاحات ممکن است با توسل به خشونت در صدد متوقف کردن اصلاحات باشند. نیز همواره احتمال وقوع درگیریهای خشونتآمیز بین موافقان و مخالفان اصلاحات در سطح جامعه وجود دارد.
اصلاحات، پروژهای است که توسط "حکومت" اجرا میشود. برخلاف انقلاب که "جامعه" آن را رقم میزند. در کشورهایی که تحول از پایین (انقلاب) صورت نگرفت، تحول از بالا (اصلاحات) شکل گرفت. مثل اصلاحات مِیجی در ژاپن و اصلاحات بیسمارک در آلمان. هر دو در نیمۀ دوم قرن نوزدهم.
امپراتور میجی و صدراعظم بیسمارک
معمولاً در واکنش به مطالبات جامعه، بخشهایی از حکومت به انجام اصلاحات متمایل میشوند و بخشهای دیگر در برابر آن ایستادگی میکنند. موفقیت یا شکست اصلاحات تقریباً بسته به این است که کدام بخش هیات حاکمه حامی آن است و کدام بخش مخالف آن. البته نحوۀ واکنش جامعه به اصلاحات نیز در رقم خوردن سرنوشت آن بیتاثیر نیست ولی معمولا توفیق اصلاحات در گرو این است که پروژۀ عالیترین سطح هیات حاکمه باشد.
هدف از اصلاحات غالبا رفع بحرانهای مشروعیت یا مشارکت یا کارآمدی است:
- رفع بحران مشروعیت یعنی ترمیم مبانی اقتدار نظام سیاسی
- رفع بحران مشارکت یعنی توسعه و تقویت حضور مردم در سیاست
- رفع بحران کارآمدی هم یعنی تحقق حکمرانی خوب.
اختلاف نظر دربارۀ وجود بحرانهای سهگانۀ مذکور، دلیل موافقت یا مخالفت اشخاص گوناگون هیات حاکمه با اجرای اصلاحات است؛ مثلا زمانی که گورباچف اصلاحات را در شوروی آغاز کرد، بسیاری از افراد هیات حاکمه منکر ضرورت اصلاحات وی بودند.
اصلاحات دیرهنگام، زمانی رخ میدهد که نظام سیاسی دچار بحرانهای متعدد شده باشد. چنین اصلاحاتی ممکن است به تشدید بحران بینجامد و به انقلاب (مثل ایران در اواخر دوران شاه) یا فروپاشی (مثل شوروی در دوران گورباچف) ختم شود.
اما اصلاحات اگر به موقع یعنی پیش از بروز گسترده و آشکار بحرانهای مشروعیت و مشارکت و کارآمدی آغاز شود، میتواند از وقوع انقلاب جلوگیری کند.
اصلاحات در نظامهای دموکراتیک جزئی از فرایند عادی سیاسی است و بر کارآیی و ثبات نظام میافزاید اما در نظامهای سنتی و ایدئولوژیک به معنای خروج از فرایند عادی سیاسی و بالقوه متضمن بیثباتی سیاسی است.
اصلاحطلبان مابین محافظهکاران و انقلابیون قرار دارند. یعنی نه مدافع وضع موجودند، نه خواستار تغییر وضع موجود به شکل ناگهانی و با روشهای خشونتآمیز. با این حال اصلاحطلبان رادیکال در هدف انقلابیاند و در روش اصلاحطلب. یعنی تدریجا و قانونا در پی ایجاد تحولاتی اساسی در جامعه و نظام سیاسیاند.
معمولا در جوامع بسته، سخنان اصلاحطلبانه طنین انقلابی پیدا میکنند ولی در جوامع باز، انقلابیترین ایدهها نیز طنین اصلاحطلبانه دارند. غالبا آنچه در یک جامعۀ بسته "انقلابی" محسوب میشود، در یک جامعۀ باز امری "اصلاحطلبانه" است.
در سطح جهانی، در مواجهه با نظامهای سرمایهداری دموکراتیک، کمونیستها "انقلابی" ولی بسیاری از سوسیالیستها و عموم سوسیالدموکراتها "اصلاحطلب" بودند. چپگرایان اصلاحطلب روشهای قهرآمیز مد نظر مارکس و انگلس را کنار گذاشتند و خواستار تحول تدریجی نهادهای اجتماعی و سیاسی از راههای دموکراتیک شدند.
به لحاظ تاریخی، اصلاحات در جوامع گوناگون معمولا از مدرنیزاسیون (نوسازی) آغاز میشود، سپس به لیبرالیزاسیون (آزادسازی اجتماعی و فرهنگی) میرسد و نهایتا به دموکراتیزاسیون (گذار به دموکراسی) ختم میشود.
* شرح علمی واژه های زیر را هم بخوانید:
"حاکمیت" ؛ عالیترین اقتدار در دولت
"ملت" ؛ برآیند ارادۀ با هم زیستن
________________________
در "واژهخانۀ عصر ایران" ، کلمات و اصطلاحات سیاسی را به زبانی ساده و علمی توضیح می دهیم.
اگر می خواهید معنای واژه ای را توضیح دهیم، زیر همین مطلب برایمان بنویسید.
لینک کوتاه: کپی لینک
مقایسه نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ سال در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ (+ اینفوگرافیک) فقط ۱۰ خودرو در تاریخ؛ ماشینهایی که پلیس هرگز نتوانست متوقفشان کند!(+عکس) بهشتی گمشده در خراسان شمالی با کوچه آشتی کنان (+عکس) کابوس جدید آمریکا: پهپاد مادر جیوتین چین میتواند ۱۰۰ پهپاد را همزمان پرتاب کند!(+عکس) اعلام علت مرگ لیندسی گراهام منظرۀ خیابان اصلی شهر «بندر گز»؛ 92 سال قبل (عکس) آمیب مغزخوار چیست؟ علائم، راههای انتقال و بررسی وجود آمیب مغزخوار در ایران رایانه کوانتومی به کمک همجوشی هستهای آمد؛ گامی تازه برای تولید سوخت نیروگاههای آینده جنگنده راکتی نازیها سریعتر از زمان خود بود؛ اما خلبانانش را بیشتر از دشمن کشت (+عکس) بامداد دوشنبه : حملات جدید آمریکا به جنوب ایران / بندرعباس، قشم، سیریک، جاسک، بوشهر، کنگان، چابهار، اهواز، ماهشهر، بهبهان، دزفول، امیدیه، خنداب، اندیمشک، شادگان تایلند / آتش سوزی در رستوران و 27 کشته محمدجواد لاریجانی: اگر انتقام نگیریم، سایه ترور همیشه وجود دارد بررسی توانمندیهای تسلیحاتی و اویونیک جنگنده سوخو ۳۵ پیشبینی هوش مصنوعی؛ تکرار فینال آرژانتین و فرانسه در جام جهانی ۲۰۲۶ نماینده دموکرات آمریکایی: ارتش اسرائیل دروغ میگوید