آداب ماه مبارک رمضان در تاجيکستان

ایراس - مردم تاجيکستان هر سال ماه مبارک رمضان را که همراه با آيين هاي ويژه اي است گرامي مي دارند. تاجيکستان از جمله پنج کشور اسلامي آسياي مرکزي است که پس از استقلال در سال 1991 بازگشت به فرهنگ و آداب و سنتهاي ملي و اسلامي را مورد توجه قرار داده است. آميزش فرهنگ و تمدن غني تاجيکان با فرهنگ اسلامي و آموزه هاي ديني و احکام دين مبين اسلام باعث شده است که ماه رمضان در اين ديار، به ماه دوستي، محبت، عشق، صفا و کمک به همنوعان شهرت يابد. رمضان عزيزترين ماه خداوند، ماه مغفرت الهي، ماه بخشش گناهان، ماه نزول قرآن و ماه ميهماني خدا به شمار مي ايد و به جا اوردن نماز تراويح از مهمترين اداب و سنتهاي مرسوم در تاجيکستان در اين ماه است.


حضور پرشور در مساجد، کنار گذاشتن کدورتهاي گذشته، بخشش يکديگر، آشتي کردن و هديه دادن به خويشاوندان و همسايگان از رسم هاي ديگر تاجيکان در اين ماه خدا است.

نماز تراويح بيست رکعتي است و هر شب در ماه مبارک رمضان در همه مساجد تاجيکستان و يا در خانه ها به صورت گروهي اقامه مي شود.

در بيشتر مساجد تاجيکستان هر شب هنگام بجا آوردن نماز تراويح يک جزء قرآن مجيد قرائت مي شود تا نمازگزاران بتوانند تا پايان ماه مبارک، قرآن را ختم کنند.

حافظان قرآن مجيد که وظيفه قرائت آيات قرآن در نماز تراويح را دارند و نماز به امامت آنان برگزار مي شود گاه يک يا دو ماه پيش از ماه رمضان به اصطلاح تاجيکان چله مي نشينند و محفوظات خود را دوره مي کنند.

ماه مبارک رمضان از منظر مسلمانان تاجيک بستر اصلي دينداري، عبادت و ارتباط با خداست و براين اساس آنان سعي مي کنند با قرائت قرآن، برگزاري نماز تراويح و سرودن اشعار ويژه،جلوه هاي ماه مبارک رمضان را حفظ و به کودکان خود و نسل آينده منتقل کنند.

جمله"رمضان مبارک " تا آخر اين ماه بين تاجيکان رد و بدل مي شود و آيين موسوم به "رب من" از معروف ترين و رايج ترين شعائر تاجيکان در اين ماه است که تا حد زيادي توانسته در 80 سال حاکميت کمونيست که مخالف هرگونه شعائر ديني بود، سنت هاي رمضان را حفظ کند.

مراسم "رب من " خواني در گذشته در تمام مناطق فارس زبان آسياي مرکزي نظير" بخارا، سمرقند، خجند، پنجکنت، اوراتپه، قشقه دريا، سرخان، حصار، قراتگين، درواز، ختلان و بدخشان با تفاوتهاي لهجه اي وجود داشت.

اگرچه اين سنت ديرين اکنون در شهر دوشنبه پايتخت تاجيکستان کمتر به چشم

مي آيد اما در روستاها و مناطق کوهستاني آن همچنان پا برجاست.

مراسم رب من خواني بعد از ضيافت افطار برگزار مي شود و کودکان در گروه هاي چند نفره با يک سرگروه که صداي بهتر دارد در کوچه ها به راه مي افتند و به در خانه ها مي روند.

کودکان پس از تبريک ماه رمضان به صاحب خانه همزمان شروع به همخواني اشعار "رب من" با مضمون حمد و سپاس خدا و طلب بخشش و برکت از درگاه او مي کنند و صاحب خانه نيز به آنها هديه مي دهد.

جامعه شناسان تاجيک معتقدند سرودن و خواندن اشعار رمضاني تلاش سرايندگان و خوانندگان براي حفظ آيين هاي اسلامي و ترويج دين اسلام در شکل مردم پسند در گذشته بوده است.

مردم با سخاوت تاجيکستان در ماه رمضان سفره هاي خود را که "دسترخوان" گفته مي شود براي پذيرايي از ميهمانان روزه دار خود با انواع خوردني ها اعم از نان، شيريني، آجيل و ميوه و غذاهاي گرم پهن مي کنند.

تنوع غذايي در سفره افطاري خانواده تاجيک به حدي است که هر تازه واردي به شدت تحت تاثير ميهمان نوازي تاجيکان قرار مي گيرد.

خوراکي ها و شيريني هاي محلي موسوم به "نشالا"، "حلوا کنجدي " و "شيرچاي"، شوربا و آش پلو معمولا در ضيافت هاي افطار زينت بخش دسترخوان هر مسلمان تاجيک است.

مردم تاجيک قبل از افطار در مساجد قرآن کريم تلاوت مي کنند وبعد از اقامه نماز مغرب به سفرهاي ضيافت افطار مي روند.

افطاري دادن در بين تاجيکان بسيار زياد است و پذيرايي از ميهمانان و اطعام مستمندان در اين ماه الهي سنت حسنه اي است که تاجيکان آن را از نياکان خود به ارث برده اند.

تاجيکان در ماه رمضان به دادن زکات و دستگيري افراد نيازمند هم اهميت زياد مي دهند و سعي مي کنند فقراي محله خود را دراين ماه کمک کنند.

در طول ماه مبارک رمضان غير از زکات، برخي از روزه داران، خيرات خود را در قالب وجوه نقد، مواد غذايي و پوشاک به مساجد محل اهدا مي کنند و در روز عيد فطر بين نيازمندان با نظارت خطيب مسجد توزيع مي شود.

دراين ميان شب قدر در بين مسلمانان حنفي مذهب و ديگر مسلمانان تاجيکستان از جايگاه بسيار ارزشمندي برخوردار است و هر روزه دار تاجيک در طول ماه مبارک رمضان براي رسيدن اين شب لحظه شماري مي کند.

با نزديک تر شدن شب بيست و هفتم ماه مبارک رمضان که طبق روايات اهل سنت شب نزول قرآن کريم است معنويت خاصي بر مساجد تاجيکستان حاکم مي شود و روزه داران با صدق و صفاي وصف ناپذير آماده نيايش ويژه مي شوند.

عده اي هم در آستانه اين شب مبارک منازل خود را براي پذيرايي از مهمانان خدا آماده مي کنند تا در شب احيا ميزبان جمعي از خويشان خود باشند.

اين عده خود را آماده پذيرايي از مهماناني مي کنند که قرار است شب تا صبح به اقامه نماز نافله، تلاوت قرآن و راز و نياز با پروردگار بپردازند.

در مساجد محلات مختلف شهر دوشنبه پايتخت تاجيکستان در اين ايام جنب و جوش محسوسي به چشم مي خورد و مردم روزه دار هر محل به سهم خود براي تهيه غذاي افطار و سحري شب زنده داران کوشش مي کنند.

افراد خير هر محل هم مواد غذايي لازم براي تهيه سفره افطار و سحري را از چند روز پيش در اختيار مساجد قرار مي دهند تا در ثواب شب قدر سهيم باشند.

مردم اين کشور اسلامي در اين شب با اجتماع در مساجد محل و يا در منازل بزرگان خانواده شب را با ذکر خدا و نيايش پروردگار به صبح مي رسانند و براي قبولي طاعات خود در ماه رمضان دعا مي کنند.

مسلمانان اين ديار هم مانند ساير مسلمانان شب قدر را شب آمرزش گناهان مي دانند و معتقدند که بنا به وعده خداوند، در اين شب تمام گناهان افراد اهل توبه بخشيده مي شود.

مردم مسلمان تاجيکستان همچنين عيد فطر از بزرگترين اعياد خود مي دانند و در اين روز به ديدار همديگر شتافته و عيد را تبريک گفته و از خداوند منان طلب قبولي طاعات و عبادات ماه رمضان را مي کنند.

تاجيکستان هفت ميليون و 200 هزار نفر جمعيت دارد که بيش از 95 درصد از آن را مسلمانان تشکيل مي دهند که از اين ميزان 5 درصد شيعيان اسماعيلي، 3 درصد شيعيان اثني عشري و بقيه اهل سنت حنفي مذهب هستند.

طبق قانون اساسي تاجيکستان،‌ فعاليت هاي ديني در اين کشور آزاد است و اکنون در سه هزار و 215 مسجد در مناطق مختلف آن به طور منظم نماز جمعه و جماعات برگزار مي شود.