جاي خالي كريستين جانسون در سينماي مستند ايران

 كريستين جانسون متولد ١٩٦٥ شهر نيويورك كارگردان و فيلمبردار فيلم هاي بي شماري است. خانمي قدبلند و چهارشانه كه در كار فيلمبرداري مسلط به ابزار كارش است و فيلمبرداري را در چند قاره دنيا تجربه كرده است. 

به گزارش اعتماد؛ طي دو ملاقاتي كه با او در شهر ميسوري كلمبياي امريكا و همين طور پيريزرن كوزوو داشتم فهميدم زني مهربان و صميمي است كه با آدم هاي مختلف از كشورهاي جهان خوب ارتباط برقرار مي كند. نكته قابل توجه درباره كريستين اين است با وجود داشتن دو بچه دوقلو اين موضوع مانع كار و سفرش به كشورهاي مختلف دنيا نشده است. آخرين فيلم او به نام «Cameraperson» يا «فيلمبردار» درباره ٢٥ سال تلاشش به عنوان يك فيلمبردار زن است.

 او به واسطه ساخت اين فيلم توانسته جوايز مختلف را در جشنواره هاي بزرگ دنيا از آن خود كند و ديگر فيلم هايش در اسكار، ساندس، امي، ترايبكا، كاشفيلد مطرح شده است.

     ٢- جانسون با مايكل مور در فيلم «٩/١١» و لورا پتروئس كارگردان «شهروند چهارم» و برنده اسكار همكاري كرده است. از فيلم هاي ديگري كه جانسون كار كرده مي توان به «سوگند» كه درباره راننده اسامه بن لادن است، اشاره كرد. او آرام آرام به واسطه اين راننده به فضاي تفكر و زندگي اسامه بن لادن نزديك مي شود. اين فيلم هم جايزه بزرگ ساندنس امريكا را دريافت كرد. 

كريستين كه در سال ١٩٨٧ از دانشگاه براون فارغ التحصيل شد فيلمي هم درباره امريكايي هاي آفريقايي تبار ساخته كه در امريكا ساكن هستند و به خاطر درگيري هاي شان و براي جرم هايي كه مرتكب شدند با سيستم قضايي و جنايي بسيار مشكل دارند و منتقد اين هستند كه برخورد امريكايي ها با امريكايي هاي آفريقايي تبار تحقيرآميز است و آنها را در شرايط سخت قرار مي دهد. بسياري اوقات براي آفريقايي تبارها و امريكايي سفيدپوست منافع مساوي در نظر نمي گيرد و آنها معمولادر اين سيستم متضرر مي شوند.

     ٣-جانسون با احساس فيلم مي بيند و درباره آنها نظر مي دهد. همين ويژگي به او كمك مي كند ارتباط ويژه اي با آثار مختلف و كارگردان هاي شان برقرار كند. او بي اندازه با پشتكار است و به خاطر داشتن دو فرزند، معمولاسفرهاي كوتاه و در عين حال پرباري دارد.

 در اين سفرها به واسطه ارتباط گرم او با كارگردان ها و فيلمسازان، پيشنهادهاي زيادي به اين فيلمبردار زن مي شود و او هم از پيشنهادهاي جديد و كار كردن در فضاهاي نو استقبال مي كند. هنوز براي كريستين ٥١ ساله مهم است كه بدنش را قوي نگه دارد، او ورزش مي كند و فعاليت هاي بدني را لازمه ادامه كارش در حوزه فيلمبرداري مي داند. خوشبختانه در يكي از سفرهايم توانستم در كارگاه جانسون شركت كنم.

 با قرار گرفتن در اين موقعيت و ديدن فيلم هاي جانسون به اين نتيجه رسيدم بزرگ ترين دغدغه او انسان و شرايط زيستي است. او حساسيت هايي كه لازمه فيلمبرداري است به كار مي گيرد تا با دوربينش به كمك كارگردان بيايد و آلام و دردهاي بشر را كاملاواقعي به نمايش دربياورد.

     ٤- موضع گيري و جايگيري دوربين جانسون بسيار درست است و وارد فضاهاي مختلفي شده تا بتواند اعتماد سوژه را به خودش جلب كند. در همين فيلم «فيلمبردار» صحنه اي است كه جانسون در آفريقا يك ماماي آفريقايي را زمان تولد يك دوقلو دنبال مي كند. يكي از اين دوقلوها براي به دنيا آمدن با مشكل مواجه مي شود و در گير و دار مرگ و زندگي است، ديگري سرحال و طبيعي پا به دنيا مي گذارد. اين صحنه يكي از تاثيرگذارترين صحنه هاي فيلم است چرا كه فيلمبردار مي تواند به راحتي با مادري كه دوربين روي او تمركز دارد، همذات پنداري كند.

 در نهايت يكي از قل ها به ظاهر مرده به دنيا مي آيد و ماما با خونسردي تمام ضربه هايي به پشت نوزاد مي زند تا نفس بكشد. لحظه ها به شدت نفسگير است. ما شاهد جدال ميان مرگ و زندگي هستيم و جانسون به خوبي از عهده اين فضاسازي برآمده است. در نهايت گريه نوزاد نويد زندگي تازه يك انسان را مي دهد و مخاطب هم مي تواند نفس عميقي از ته دل بكشد. ردپاي هم حسي كريستين فيلمبردار و مادر دو فرزند دو قلو با مادر دوقلوهاي فيلم به راحتي قابل مشاهده است. در عين حال در صحنه هايي از فيلم نيز مخاطب با كريستين در صحنه هايي خشن و مردانه همراه مي شود و اين مساله نشان مي دهد او قابليت حضور در هر موقعيتي را دارد و مي تواند بر احساسات خود غلبه كند.

     ٥- بخشي از صحبت هاي من و جانسون در تازه ترين سفرم، پيرامون چگونگي كار كردن او در شرايط سخت گذشت. او هميشه معتقد است بايد بين مراقبت از خودش و گرفتن بهترين صحنه ها در شرايط مختلف توازني ايجاد كند. همه حرف ها بيانگر توان و تجربه بالاي يك انسان ماهر در حرفه خودش است. او براي رسيدن به جايگاه فعلي اش تلاش زيادي كرده و با همه توانمندي هايي كه دارد، مهرباني و فروتني را به ويژگي هاي ثابت خود تبديل كرده است.

حرف هاي او را كه شنيدم احساس كردم چقدر جاي خالي يك فيلمبردار زن قوي و با اراده در سينماي ايران خالي است؟ حتما ما هم در سينماي مستند به فيلمبرداران زني نياز داريم كه بتوانند سوژه ها را از زاويه ديد زنانه شان نگاه كنند و تصاويري بگيرند كه مردان فيلمبردار به راحتي به آنها نمي رسند.

     ٦- جانسون تصاوير بازگشت از يكي از سفرهايش را در مستند «فيلمبردار» گنجانده است. برخورد او با فرزندانش در بازگشت از سفر، يكي از تاثيرگذارترين بخش هاي فيلم است. در عين حال در جاي ديگري از فيلم، او روايتي از مادرش كه مبتلابه آلزايمر است به تصوير مي كشد كه ديگر دخترش را نمي شناسد. همين مساله جايي به رابطه او با دوقلوهايش مي رسد و فيلمساز با مهارت تمام خطوط فيلم را به هم نزديك مي كند.

     ٧- كريستين جانسون فارغ التحصيل ١٩٨٧ از دانشگاه براون امريكاست و تلاش و تجربه اش در فضاها و قاره هاي مختلف و همكاري با كارگردان هاي بي شمار نشان دهنده اين است كه چقدر يك فيلمبردار مي تواند در عرصه هاي مختلف صاحب نگاه، ديد و خلاقيت باشد.

 او در مسند فيلمبرداري مسلط به نحوه كارگرداني، كار با صدا، تصوير و پيرنگ خطوط روايي و طراحي ساختار است. اصلااز ياد دادن تجربه هايش دريغ نمي كند و وقتي با تو به عنوان يك كارگردان صحبت مي كند پيوسته سوالش اين است كه سكانس هايت را چطور كار كردي؟ چطور به آن لحظات حسي رسيدي؟ چطور با طراح صداي فيلمت كار مي كني؟ رابطه ات با تدوينگر و فيلمبردارت چطور است؟

     ٨- كريستين جانسون با همه شهرت و جايگاهش دلش مي خواهد راحت با فيلمسازهاي ديگر در ارتباط باشد. اين تعامل از او يك چهره جدي و شناخته شده اي در عرصه سينماي مستند بين الملل ساخته است. او علاوه بر فيلمبرداري به عنوان كارگردان نيز جايگاه ويژه خود را دارد. اين روزها او با جايگاهي كه پيدا كرده نيازي به جست وجو و پيدا كردن سرمايه براي ساخت فيلم هايش ندارد. راحت مي تواند سرمايه گذار و تهيه كننده پيدا كند تا ايده ها و فيلم هايش را به نتيجه برساند.

     ٩- بخش زيادي از صحبت هاي رد و بدل شده ميان من و جانسون از يك روز غروب تا شب صرف پيشنهادهاي من به او براي ساخت فيلم بعدي اش شد. بسيار كنجكاوم فيلم بعدي كريستين و همچنين مجموعه فيلم هايي كه او فيلمبرداري شان را بر عهده داشتم را ببينم تا درك و دريافت بيشتر و بهتري از كار اين فيلمبردار حرفه اي كه ربع قرن مشغول به كار در كشورهاي مختلف جهان است، داشته باشم. دوست دارم به زودي زندگي و جهان زيست انسان ها را از دريچه نگاه او تجربه كنم.