درباره نمایشگاه‌های کتاب استانی

نمایشگاه‌های کتاب استانی یکی از راه‌های رفع بخشی از مشکلات برپایی نمایشگاه کتاب تهران و مشکلات ساکنان سایر استان‌ها محسوب می‌شود، اما بی‌توجهی به این نمایشگاه‌ها از اهمیت آن‌ها کاسته است.

یکی از مهم‌ترین مشکلات هرساله نمایشگاه کتاب تهران، سفر توریستی-فرهنگی ساکنان سایر استان‌ها به تهران است که هزینه و مشقت زیادی برای اهالی سایر استان‌ها دارد. همچنین مشکلاتی را بر برگزارکنندگان نمایشگاه کتاب تهران تحمیل می‌کند.

بسیاری از فعالان حوزه کتاب معتقدند، با پر و بال گرفتن نمایشگاه‌های کتاب استانی، می‌توان از این مشکل جلوگیری کرد. این در حالیست که نمایشگاه‌ کتاب استانی برپا می‌شود، اما همچنان شاهد حضور مشتاقان کتاب از سایر استان‌ها در نمایشگاه کتاب تهران هستیم.

در 24 نمایشگاه کتاب استانی که در سال 94 برپا شد، کمترین تعداد ناشر به خراسان شمالی با 166 ناشر و بیشترین حضور به خراسان رضوی با 890 ناشر مربوط می‌شود. مابه‌تفاوت فروش این دو استان حدود 690 میلیون تومان است.

لازم به ذکر است در این نمایشگاه‌ها بیشترین فروش مربوط به دو استان مرزی آذربایجان شرقی و سیستان‌وبلوچستان است. بخشی از فروش این استان‌ها به موقعیت مکانی آنها مربوط می‌شود. در حال حاضر در افغانستان به علت مشکلات مربوط به جنگ صنعت نشر ضعیف است و استان سیستان‌وبلوچستان به علت نزدیکی به این کشور، تا این میزان فروش دارد. با این وجود در برنامه‌های این نمایشگاه‌ها سازوکاری برای ارتباط ویژه دیده نشده است.

ایسنا در گفت‌وگو با برخی از مولفان به آسیب‌شناسی این مشکل پرداخته است.

عبدالحسین آذرنگ – نویسنده و پژوهشگر - با بیان این‌که «مسلما برپایی نمایشگاه کتاب برای هر شهر یک امر ایده‌آل است»، شرح می‌دهد: اگر هر شهرستانی با همین امکانات نمایشگاه تهران، نمایشگاه مختص خودش داشته باشد، مشکل رفت‌وآمد و هزینه‌ها حل می‌شود. قطعا وجود نمایشگاه‌های کتاب استانی به گسترش کتابخوانی کمک می‌کند، باید یک روزی مسیر کار به این سمت بکشد.

او درباره کیفیت نمایشگاه‌های کتاب استانی می‌گوید: تعداد ناشرانی که شرکت می‌کنند، محدود است. از دیگر سو همین ناشران حاضر تعداد محدودی کتاب به نمایشگاه می‌آورند. همچنین غرفه‌ها مناسبت و نظمی ندارد. اما با تمام این مشکلات استقبال خوبی می‌شود. حتی در مواردی مردم خواسته بودند زمان نمایشگاه تمدید شود.

احمد آرام –نویسنده- رونق نمایشگاه کتاب استانی را بر نمایشگاه کتاب تهران موثر می‌داند و اظهار می‌کند: باید در نظر داشت هر نمایشگاهی که در تهران برگزار می‌شود و شبیه آن در شهرستان برگزار کنند، طبیعتا تفاوت‌هایی خواهد داشت و این تفاوت باعث می‌شود افراد شهرستانی نمایشگاه‌شان را جدی نگیرند و گمان کنند این شاخه‌ای ناتوان از شاخه اصلی است. به همین دلیل است که با وجود نمایشگاه‌ استانی، مردم بیشتر به نمایشگاه کتاب تهران اقبال نشان می‌دهند.

او ادامه می‌د‌هد: تا زمانیکه امکانات زیادی برای نمایشگاه تهران وجود دارد که به آن امتیازهای خاصی می‌دهد و در شهرستان‌ها نباشد، نمایشگاه کتاب استانی اهمیت نمی‌یابد. نباید بین نمایشگاه کتاب استانی و تهران تفاوت باشد. با توجه به وضعیت اقتصادی مردم اگر نمایشگاه کتاب در استان‌ها جان بگیرد، اثر مطلوبی خواهد داشت.

علی عبداللهی -شاعر- درباره نمایشگاه کتاب استانی اظهار می‌کند: بعید می‌دانم همه شهرستان‌ها امکان این را داشته باشند که کتاب‌های چاپ شده را عرضه کنند. برخی از ناشران داوطلبِ شرکت در نمایشگاه کتاب استانی نیستند، از دیگر سو برخی از ناشران هم عنوان‌های کمی به شهرستان‌ها می‌برند. برای راحتی ناشران می‌توان گروهی از ناشران یک کاسه شوند و یک نفر به نمایندگی از گروه در نمایشگاه شرکت کند. در این صورت تعداد غرفه‌ها کمتر خواهد بود اما همه کتاب‌ها در حد امکان عرضه می‌شود.

او با اشاره به مشکلات کتاب‌فروشی‌های محدود استان‌ها می‌افزاید: با برگزاری نمایشگاه کتاب استانی، فروش کتاب‌فروشی‌ها کم می‌شود. به همین سبب این نمایشگاه‌ها از دید کتاب‌فروش‌ها آسیب‌زننده است. در شهری مانند بیرجند که دو یا سه کتابفروشی دارد، نمایشگاه استانی به آن‌ها ضرر می‌زند، زیرا بسیاری از مردم نیاز کل سال خود را در این نمایشگاه تهیه می‌کنند. اگر امکان همکاری و حضور کتاب‌فروش‌ها در نمایشگاه کتاب استانی فراهم شود، قطعا موثر خواهد بود.

حسن محمودی –نویسنده- نیز معتقد است: اغلب ناشرانی که در نمایشگاه تهران حضور دارند، در نمایشگاه کتاب استانی هم شرکت می‌کنند. ولی زمانی که وارد نمایشگاه استانی می‌شویم - به جز یکی دو استان که استقبال خوبی دارند- تبلیغات کم است، مردم متوجه برپایی نمایشگاه نشده و جریان ایجاد نمی‌شود. همچنین اغلب در استان‌ها غرفه‌بندی و محل برپایی مناسب نیست. استان‌ها که فضای خوبی دارند در آمار فروششان تاثیر می‌گذارد.

این نویسنده در ادامه بیان می‌کند: هر نمایشگاه استانی می‌تواند بر فضای کتابخوانی و فضای فروش کتاب تأثیر بگذارد. در این وضعیت انتظار می‌رود نمایشگاه استانی به جشن کتاب در همان استان تبدیل شود. در نمایشگاه‌ها باید اهل قلم از دید مدیران فرهنگی و مسئولان محترم شمره شده و بدون مرزبندی و جناح‌بندی شرکت داده شود.

درواقع مهم‌ترین غفلت‌ها که باعث ضعف نمایشگاه‌های کتاب استانی می‌شود، با برنامه‌ریزی مناسب قابل حل است. مهم‌ترین این مشکلات تعداد ناشران حاضر در نمایشگاه، موقعیت مکانی محل برگزاری، میزان تبلیغات محیطی، فضاسازی داخل نمایشگاه، تبعات این نمایشگاه‌ها برای کتاب‌فروشان محسوب می‌شود.