یک میلیارد گردشگر یک میلیارد فرصت؟ روی دیگر سکه را باید دید

عصرایران- شعار روز جهانی گردشگری امسال از سوی سازمان جهانی گردشگری (یک میلیارد گردشگر یک میلیارد فرصت) تعیین شده است. شعاری دلربا و جذاب. در این شعار حرف درستی وجود دارد اما روی دیگر سکه را لحاظ نمی‌کند. وجود یک میلیارد گردشگر بین‌المللی هم می تواند فرصت باشد هم تهدید؛ این که روی زیبای گردشگری نصیب منطقه ای شود یا روی مخرب آن بستگی به متغیرهای مختلفی از جمله جنس گردشگران ورودی و قابلیت مدیریتی منطقۀ میزبان است.

فاجعۀ تلخ منا را در نظر بگیریم. می دانیم حج در شمول گردشگری دینی و مذهبی جای می گیرد. چه بسا کشورهایی که به کشور عربستان برای بهره مندی از کعبه و مدینه غبطه می خورند. اما امسال شاهد بودیم همین موهبت وقتی با بی‌تدبیری و یک اتفاق پیش بینی نشده روبرو شد چه فاجعۀ انسانی بزرگی رقم زد. جان باختن هزاران نفر در یک روز به دلیل ازدحام بیش از حد حجاج و مدیریت غلط ماموران حاضر.

شاهد هستیم به سادگی، امسال حج به کابوس حکومت عربستان سعودی بدل شد. فاجعۀ منا موجب سرشکستگی دولت میزبان شد و حتی بستری فراهم کرد برای افزایش تنش با سایر کشورهای مسلمانی که در آن شهروندان خود را از دست داده می یابند. هدف من از بیان این موضوع نور افکندن بر این موضوع است که اگر در مقصدی صرفا به تعداد توجه کنیم و نه به کیفیت مدیریت، فاجعه دور از ذهن نخواهد بود.

در ادبیات توسعۀ گردشگری به ظرفیت تحمل هر منطقه توجه شده است اما در عمل می بینیم به آن توجه بایسته نمی شود. در کشور ایران سالهاست 20 میلیون گردشگر به عنوان تعداد مطلوب گردشگر بیان می شود. پرسش این است چرا 20 میلیون؟ این عدد مبنی بر چه محاسباتی به دست آمده؟ آیا با توجه به وضعیت فعلی محیط زیستی کشور ما جذب 20 میلیون گردشگر صحیح است؟ آیا در راه دستیابی به این تعداد گردشگر توجهی به سرانۀ مصرف آب گردشگران شده است؟ آیا ایران ما در وضعیت خشکی و به تعبیر برخی متخصصین خشکیدگی قرار گرفته ظرفیت تحمل ورود این تعداد جمعیت را به صورت سالانه دارد؟

به نظر نگارنده بایسته است در خصوص تعداد بهینۀ گردشگر و به تعبیری ظرفیت تحمل گردشگر در مناطق گردشگرپذیر بالفعل و بالقوۀ ایران پژوهش های کاربردی و دقیقی صورت پذیرد، مبادا داستان توسعۀ گردشگری ورودی ایران شبیه داستان باغ های سیب و سدها و چاه های اطراف دریاچۀ ارومیه شود که در کوتاه مدت ظاهرا همه خوشحال بودند اما در بلندمدت شد آنچه می توانست با دوراندیشی و مطالعات صحیح نشود.

اگر به دنبال منافع فرهنگی و اقتصادی گردشگری هستیم شاید بهتر باشد در انتخاب بازار و تعداد هدف بازاندیشی نمائیم. می توان به بازارهای هدف با جمعیت کمتر اما سرانۀ درآمد و الگوی مصرف بالاتر اندیشید.

* کارشناس ارشد مدیریت گردشگری دانشگاه علّامه طباطبائی