واژه "نخبه" را هدر ندهیم

 
عصر ایران؛ مهرداد خدیر- برگزاری هفتمین همایش ملی نخبگان جوان در روزهای اخیر و تبلیغات گسترده صدا وسیما در این باره و گفت و گو با جوانان شرکت کننده در این همایش این ذهنیت را در جامعه ایجاد کرده که شمار نخبگان فزونی گرفته و این جمعیت افتخار آفرین، فراوان شده اند.

 حال آن که به تصریح قائم مقام بنیاد ملی نخبگان نمی توان به همه شرکت کنندگان در این همایش با همه قابلیت ها و استعدادها عنوان «نخبه» اطلاق کرد و اصطلاح «استعداد برتر» و در شکل کامل آن «استعداد های برتر تحت حمایت بنیاد ملی نخبگان» درست تر است.

کنکور یک مسابقه است و نفر اول قهرمان این مسابقه شده و قطعا به لحاظ استعداد، برتر است اما اطلاق عنوان نخبه، آنان را در همین ابتدا دچار نوعی احساس جدا افتادگی یا تافته جدا بافته بودن می کند و این احساس زیان آور است چرا که تازه در آغاز راهند و نفر اول کنکور پزشکی تازه باید در رشته پزشکی ثبت نام کند و دست کم 10 سال بخواند و تحقیق کند تا پزشک حاذقی شود و پیشاپیش نمی توان او را نخبه خواند.  البته او بی گمان قهرمان مسابقه ( کنکور) و واجد مدال طلاست که چه بسا به خاطر برنامه ریزی درست و دقیق خانواده خصوصا مدیریت وقت و هنر تست زنی و درس خواندن مستمر به این مقام نایل آمده است.

مطابق تعریف رسمی، نخبه به کسی اطلاق می شود که به عنوان چهره برجسته علمی سال ها کار کرده و به دریافت "جایزه علامه طباطبایی" نایل آمده باشند و شمار آنان در سراسر کشور و در حال حاضر  72 نفر است.

به عبارت دیگر این 1100 جوان مستعد که تحت حمایت بنیاد ملی نخبگان قرار گرفته اند «بالقوه» نخبه اند و این نخبگی در آنان هنوز «بالفعل» نشده یعنی به فعلیت در نیامده است و کار بنیاد این است که این قوه را به فعل دربیاورد.

چون احتمال دارد خواننده این سطور، نویسنده را متهم به نادیده گرفتن استعداد این جوانان و حتی رشک بردن به آنان کند یادآور می شود اولا یکی از بستگان نزدیک از نفرات اول کنکور و مایه مباهات است و اتفاقا مشاهده می شود که دختر جوان تازه در آغاز راه است و این اصطلاح «نخبه» چه بار روانی سنگینی متوجه او ساخته و انتظار دانستن همه امور را از او بالا برده و برخی گمان می برند او در عنفوان جوانی باید دانشمند باشد!

ثانیا بنیاد ملی نخبگان برای پذیرش عضو 9 گروه را تعریف کرده که چه بسا با اندکی مکاتبه اداری و تسامح بتوان در یکی از بندهای آن جای گرفت. بنا براین رشک و حسدی در کار نیست. بیم تهی شدن واژه ها از مفاهیم است. مانند همان بلایی که در فوتبال بر سر واژه «اسطوره» یا «حماسه» آورده اند.
 
اگر همه استعداد های برتر را که در مسابقه ای علمی برنده و حایز رتبه شده اند «نخبه» بدانیم و بخوانیم آنگاه باید برای آن 72 نفر یک واژه تازه ابداع کنیم مثل «اَبَر نخبه» یا اصطلاحی دیگرکه باز مشکل را حل نمی کند.

جان کلام این که استعداد های برتر را قدر بدانیم، حمایت کنیم،  تحت پوشش قرار دهیم تا دغذغه ای جز علم و پژوهش نداشته باشند. اما با «نخبه» خواندن آنان در همین ابتدای راه و در 18 یا 19 سالگی او را اشباع نکنیم. نگذاریم بلایی که بر سر عنوان «دکتر» آمد دامان  «نخبه» و نخبگان را بگیرد.