دست پنهان پاکستان برای ناامنی در چابهار

عصر ایران ؛ سیدروح الله لطیفی - روز سه‌شنبه گذشته یک عامل انتحاری که قصد ورود به ستاد فرماندهی نیروی انتظامی چابهار را داشت قبل از منفجر کردن خود، مورد شناسایی قرار گرفت و در عملی کردن نقشه خود ناکام ماند.

خبر دیگری نیز روز پنجشنبه منتشر شد که نشان می داد این عامل انتحاری تابعیت پاکستانی داشت و شاید در وهله اول این اقدام یک اعتراض مبتنی بر جهل ایدئولوژیک تفسیر شود که در آن مرز معنا پیدا نمی کند اما در این نوشته از منظر دیگری می توان به این اتفاق و انگیزه آمرین و طراحان اینگونه اعمال ضد انسانی در این منطقه از کشورمان اشاره کرد.

چابهار همیشه یکی از امن ترین مناطق در جنوب شرق کشورمان به شمار می رود و همچنان نیز مردم این منطقه به عنوان بخشی از ایران اسلامی برای شکوفایی کشور اسلامی مجاهدت های بسیاری را در کارنامه خود داشته و دارند اما این اتفاقات ناگوار از زمانی آغاز شد که برنامه هایی برای رشد و شکوفایی و توسعه بندر چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی کشور در دستور کار قرار گرفت.

حال با این پیش فرض باید توجه کرد که رشد این منطقه منافع چه کسانی را تهدید می کند؟ رقیب اصلی بندر چابهار برای کشورهای محصور در خشکی کجاست؟ و رشد بندر چابهار چه کشورهایی را به ایران نزدیکتر می کند؟

رقیب اصلی بندر چابهار بندر کراچی پاکستان است که در حال حاضر تقریبا اکثر کالاهای کشور افغانستان از این بندر و پس از عبور از مناطق ناامن و کوهستانی پاکستان وارد افغانستان می شوند.

این بندر به صورت سنتی مورد استفاده افغان ها قرار می گیرد و درآمد بالایی نیز بابت خدمات بندری و ترانزیت کالا نصیب پاکستانی ها  می شود اما با افزایش ناامنی در کراچی و آتش سوزی کانتینرهای تجاری افعان ها در این بندر و افزایش نارضایتی از نحوه تعامل پاکستانی ها با تجار افغان و درگیری ها و اقدامات تروریستی در مسیر تردد کامیون های افغان در پاکستان و جنوب افغانستان و افزایش درگیریهای طالبان با نیروهای پاکستانی، ائتلاف و افغان، تجار و دولتمردان افغان را بر آن داشت تا مسیری امن تر، هموارتر و کوتاهتر را برای خود برگزینند به ویژه اینکه دولت های افغانستان و پاکستان نیز سالهاست دچار بی اعتمادی و گاه نزاع می شوند و هر از گاهی شاهد مواضع تند روسای دولتهای افغانستان و پاکستان نسبت به هم هستیم. در این شرایط افغان ها برای کاهش وابستگی به پاکستان، به فکر استفاده از بندر چابهار به عنوان بهترین جایگزین بندر کراچی پاکستان افتاده اند.

علاوه بر این، دولت افغانستان علاوه بر اصطکاک منافع با پاکستان دارای پیوندهای نزدیک با دشمن دیرینه آن یعنی هندوستان است و قراردادهای معدنی و تجاری بسیاری با این کشور منعقد کرده است به طور مثال هندی ها موظقند تا سالانه پنج میلیون تن سنگ آهن افغانستان را به هند منتقل کرده و آن را تبدیل به مشتقات فولاد کرده بخشی از آن را برای مصرف افغانستان بازگردانند و مابقی را صادر کنند.

در این شرایط قطعا هندی ها نیز تمایلی برای افزایش قدرت رقیب و دشمن خود ندارند و از آنجا که به جز چابهار مسیری برای انتقال کالاها و مواد معدنی برایشان باقی نمی ماند بنابراین تمام ظرفیت دیپلماتیک خود را بسیج کرده اند تا بندر چابهار رشدی در حد بنادر بزرگ جهان داشته باشد.
 
در همین راستا از سال 1382 دولت افغانستان با حمایت هندی ها به دنبال انعقاد قراردادی با منطقه آزاد چابهار برای انتقال کالا از این بندر است به طوری که مقامات افغان چندین سفر در سطح وزیران به چابهار داشتند و تفاهمنامه ای در اردیبهشت 1391 در کابل با سازمان منطقه آزاد چابهار به امضا رساندند تا طبق قوانین، 50 هکتار از منطقه آزاد چابهار برای امور ترانزیتی به اجاره تجار افغان در آید.

 هندی ها نیز چندین سفر به ایران در سطح وزیران، معاونین و مسوؤلین بندری و کشتیرانی برای توسعه بندر چابهار داشتند تا تنها بندر اقیانوسی ایران با قابلیت پهلوگیری کشتی های بزرگ اقیانوس پیما را برای تعاملات تجاری هندی ها و افغان ها در کنار خود داشته باشد. این اقدامات افغان ها و هندی ها عملا باعث کاهش نقش پاکستان در افغانستان و رشد نقش ایران و هند در این کشور خواهد داشت.

با این توضیح به چرایی دو حادثه آخر تروریستی در چابهار می پردازیم.

اولین حادثه، 28 مهر ماه سال گذشته هنگامی که تفاهم نامه امضا شده بین منطقه آزاد چابهار و وزارت صنعت و تجارت افغانستان پس از پنج ماه با واگذاری اولین مرحله از تسهیلات، وارد فاز اجرایی شده بود دو عامل انتحاری قصد ناامن نشان دادن این منطقه با حمله به نماز جمعه چابهار را داشتند که با هوشیاری بسیجیان ناکام ماندند و متاسفانه دو بسیجی نیز در درگیری با عاملین انتحاری به شهادت رسیدند .

دومین حادثه نیز سه شنبه 18 تیرماه همزمان با ورود هیاتی از مقامات بندری و کشتیرانی ایران به هند رخ داد. در حالی که یکی از مهمترین دستور کارهای این نشست توسعه بندر چابهار بود. عامل انتحاری با تابعیت پاکستانی با ورود به ستاد فرماندهی انتظامی چابهار قصد انفجار تروریستی داشت تا شاید نشست مهم مقامات جمهوری اسلامی و هندی را تحت تاثیر قرار دهد و مانع از توسعه این بندر مهم شود. (هیات ایرانی روز 18 تیر با بازدید از بندر جواهر لعل نهرو مذاکرات خود را آغاز کرد و پس از مذاکرات در ساختمان تجارت جهانی و وزارت کشتیرانی هند در بمبئی و دهلی روز 21 تیر به ایران باز گشت.)

مطمئنا دولت پاکستان نمی تواند به دنبال ایجاد چالش با همسایه استراتژیک خود ایران باشد و متغیرهای بسیاری مانند سرویس های امنیتی ، ارتش و ... در این کشور در این گونه اقدامات نقش بیشتری دارند.

با این وجود انتظار می رود مقامات وزارت خارجه در یک موضع گیری عزت مندانه به این موضوع بپردازند و ضمن اعتراض به این اتفاق و محکومیت هر گونه استفاده از تروریسم ، با توجه به استراتژی همگرایی با همسایگان ، با برنامه ریزی برای توسعه کریدور شرق به غرب نقش پاکستان را نیز در تقویت ترانزیت کالا با توسعه خط ریلی و جاده ای پاکستان- ایران -ترکیه و سپس اروپا جدی بگیرند تا با حفظ منافع همه کشورها ضمن افزایش نقش جمهوری اسلامی ایران در ترانزیت بین الملل کمترین چالش را با همسایگان داشته باشیم و بیشترین سود را کسب کنیم.


* مدیر پایگاه اطلاع رسانی قربانیان ترور