مطالبات بازنشستگان تأمین اجتماعی از محل مابهالتفاوت افزایش سالانه مستمری و مرحله سوم متناسبسازی، پس از چند ماه تأخیر در حال پرداخت است؛ اقدامی که اگرچه بخشی از تعهدات معوق سازمان را جبران میکند، اما ضرورت تأمین منابع پایدار و پرداخت منظم مطالبات برای جلوگیری از تکرار تأخیرها را همچنان برجسته میسازد.
به گزارش ایرنا، مطالبات بازنشستگان تأمین اجتماعی در سال جاری از دو بخش تشکیل شده است نخست، مابهالتفاوت افزایش سالانه مستمری و دوم، مطالبات ناشی از مرحله سوم متناسبسازی حقوق که اگرچه در یک مرحله پرداخت میشود، ماهیت یکسانی ندارند.
افزایش سالانه مستمری با هدف تعدیل حقوق بازنشستگان متناسب با شرایط زندگی و رشد هزینهها انجام میشود. متناسبسازی نیز سازوکاری جداگانه برای بهبود تناسب مستمریهاست؛ بنابراین، مطالبات مربوط به این دو عنوان باید بهصورت دقیق از یکدیگر تفکیک شوند؛ هرچند سازمان تأمین اجتماعی در اطلاعیههای خود، پرداخت معوقات هر دو بخش را در یک برنامه اعلام کرده است.
بر اساس اعلام سازمان، افزایش حقوق سالانه در خرداد اعمال شد و به همین دلیل، مابهالتفاوت حقوق فروردین و اردیبهشت بهعنوان بدهی سازمان به مستمریبگیران باقی ماند. در کنار آن، مطالبات مربوط به مرحله سوم متناسبسازی نیز باید پرداخت میشد.
سازمان تأمین اجتماعی پرداخت مطالبات فروردین را با ۶ ماه تاخیر اواسط شهریور امسال پرداخت کرد. پس از آن، مطالبات اردیبهشت نیز با هفت ماه فاصله، طبق اطلاعیه سازمان که در ۲۹ مهر منتشر شد، ششم آبان تعیین گردید که طبق جدول زمانبندی تا پایان روز شنبه ۹ آبان پرداخت شد.
برای بازنشستهای که بخش عمده درآمد خانوار از مستمری ماهانه تأمین میشود، زمان دریافت حقوق و مطالبات آن بهاندازه مبلغ دریافتی اهمیت دارد. هزینههای خوراک، اجاره مسکن، دارو و درمان در طول ماه پرداخت میشوند و نمیتوان تأمین آنها را تا زمان تسویه مطالبات به تعویق انداخت.
در چنین شرایطی، وقتی مابهالتفاوت افزایش حقوق یا مطالبات متناسبسازی چند ماه پس از موعد مربوط پرداخت میشود، بازنشسته ناچار است مخارج جاری خود را با دریافتی موجود مدیریت کند. در نتیجه، مبلغی که با هدف بهبود وضعیت معیشتی در نظر گرفته شده، ممکن است زمانی به دست او برسد که بخشی از هزینههای پیشبینینشده یا بدهیهای انباشتهشده نیز باید از همان محل پرداخت شود.
از سوی دیگر، افزایش قیمت کالاها و خدمات در فاصله میان زمان استحقاق و زمان پرداخت، بر قدرت خرید مبلغ دریافتی اثر میگذارد. به همین دلیل، پرداخت معوقات هرچند میتواند بخشی از فشار مالی خانوار را کاهش دهد، لزوماً تمام آثار ناشی از تأخیر را جبران نمیکند.
این مسئله به معنای بیاثر بودن افزایش حقوق یا متناسبسازی نیست؛ بلکه نشان میدهد تحقق هدف معیشتی این سیاستها به ۲ عامل میزان افزایش دریافتی و زمان پرداخت آن وابسته است؛ هرچه فاصله میان این دو بیشتر شود، امکان بهرهمندی بازنشسته از افزایش حقوق در زمان مورد نیاز محدودتر خواهد شد.
سازمان تأمین اجتماعی علت تأخیر در پرداخت مطالبات اردیبهشت را محدودیت منابع مالی و شرایط دشوار ناترازی منابع و مصارف اعلام کرده است.
در اطلاعیه این سازمان آمده است: «با عذرخواهی از تأخیر پیشآمده که ناشی از محدودیتهای تأمین منابع مالی و شرایط دشوار ناترازی منابع و مصارف سازمان تأمین اجتماعی بوده است»، پرداخت مطالبات اردیبهشت برای پنج میلیون و ۳۰۰ هزار بازنشسته و مستمریبگیر از ششم آبان انجام میشود.
این توضیح نشان میدهد که تأمین نقدینگی برای اجرای تعهدات، یکی از مسائل مؤثر بر زمانبندی پرداختهاست. با این حال، از نگاه بازنشستگان، موضوع فقط تسویه یک مرحله از معوقات نیست؛ بلکه این پرسش نیز مطرح است که چه سازوکاری میتواند مانع تکرار تأخیر در پرداخت مطالبات ماههای بعد شود.
تأمین اجتماعی باید در کنار پرداخت مستمریهای جاری و تأمین هزینههای درمانی، منابع لازم برای اجرای تعهدات قانونی خود را نیز مدیریت کند. از این رو، بررسی معوقات بازنشستگان مستلزم توجه همزمان به محدودیتهای مالی سازمان و ضرورت پیشبینی منابع پایدار برای پرداخت بهموقع مطالبات است.
احمد میدری وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، مهرماه درباره وضعیت متناسبسازی بازنشستگان اعلام کرد: «متناسبسازی حقوق بازنشستگان در سازمان تأمین اجتماعی بهطور کامل انجام شده است» و تکمیل این فرایند در صندوق بازنشستگی کشوری حداکثر تا بهمن به پایان میرسد.
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره پرداخت معوقات بازنشستگان تأمین اجتماعی توضیح داده بود که مطالبات فروردین در شهریور و باقی مطالبات بهصورت مرحلهای در ماههای بعد پرداخت خواهد شد.
در بررسی این اظهارات باید میان تکمیل متناسبسازی در احکام حقوقی و تسویه مطالبات معوق تفاوت قائل شد. اعلام تکمیل متناسبسازی در تأمین اجتماعی به این معنا نیست که تمام مبالغ ناشی از افزایش سالانه حقوق و متناسبسازی در موعد مقرر به حساب بازنشستگان واریز شده است؛ همانطور که وعده تکمیل متناسبسازی صندوق کشوری تا بهمنماه، ناظر بر گروه دیگری از بازنشستگان و وضعیت متفاوتی است.
پرداخت مطالبات معوق، اقدامی ضروری برای ایفای تعهدات سازمان تأمین اجتماعی در برابر بازنشستگان است؛ اما در کنار آن، پیشبینیپذیر شدن زمان پرداختها نیز اهمیت دارد. بازنشستگان برای مدیریت هزینههای ماهانه خود به درآمدی منظم نیاز دارند و تأخیرهای چندماهه، برنامهریزی مالی آنان را دشوارتر میکند.
در این میان، انتشار تقویم روشن پرداخت مطالبات، اطلاعرسانی درباره میزان پیشرفت واریزها و تشریح منابع مورد نیاز میتواند به کاهش بلاتکلیفی بازنشستگان کمک کند همچنین تفکیک سهم مطالبات افزایش سالانه حقوق از مطالبات متناسبسازی، امکان ارزیابی دقیقتر وضعیت پرداختها را فراهم میکند.
شرایط مالی سازمان تأمین اجتماعی و محدودیتهای تأمین منابع را نمیتوان نادیده گرفت؛ با این حال، آثار این محدودیتها بر زندگی بازنشستگان نیز باید در تصمیمگیریها مورد توجه باشد. هدف از افزایش حقوق و متناسبسازی، بهبود وضعیت دریافتی و کمک به تأمین هزینههای زندگی است؛ هدفی که تحقق آن تنها به تصویب افزایشها وابسته نیست و به پرداخت بهموقع و منظم آنها نیز نیاز دارد.
تسویه مطالبات ماههای گذشته میتواند بخشی از فشار مالی بازنشستگان را کاهش دهد اما راهکار پایدارتر، جلوگیری از شکلگیری دوباره معوقات و اطمینان از آن است که افزایشهای قانونی در زمان مناسب به دست مشمولان برسد.