چرا نهنگ‌های قاتل به قایق‌ها حمله می‌کنند؟ روان‌شناس آلمانی نظریه‌ تازه‌ای دارد

در سال‌های اخیر، حمله‌ی نهنگ‌های قاتل یا اورکاها به قایق‌ها، به‌ویژه کشتی‌های تفریحی، توجه دانشمندان را جلب کرده است. این جانوران بارها به سکان قایق‌ها ضربه زده و گاهی آن‌ها را از کار انداخته‌اند. برخی پژوهشگران این رفتار را نوعی بازیگوشی یا تقلید از دیگر اورکاها می‌دانند، اما یک روان‌شناس آلمانی توضیح متفاوتی مطرح کرده است: شاید اورکاها نتیجه‌ی رفتار خود را پیش‌بینی می‌کنند و عمداً برای ایجاد همان نتیجه به قایق‌ها ضربه می‌زنند.

به گزارش زومیت به نقل از لایوساینس، کریستیان فرینگس، استاد روان‌شناسی شناختی در دانشگاه تری‌یر آلمان، معتقد است نظریه‌های مربوط به کنترل رفتار انسان می‌توانند به توضیح حمله‌ی اورکاها کمک کنند.

فرینگس می‌گوید احتمال دارد اورکاها پس از تجربه‌ی برخورد با سکان قایق، یاد گرفته باشند که این رفتار چه پیامدی دارد. برای مثال، ممکن است متوجه شده باشند که آسیب‌زدن به سکان، حرکت قایق را تغییر می‌دهد یا باعث می‌شود دیگر به‌درستی هدایت نشود. سپس برای تکرار این نتیجه، دوباره همان رفتار را انجام دهند.

بااین‌حال، این فرضیه بدین معنا نیست که اورکاها قصد غرق‌کردن قایق‌ها یا آسیب‌رساندن به انسان‌ها را دارند. شاید آن‌ها صرفاً از تجربه‌ی برخورد با سکان یا مشاهده‌ی تغییر حرکت قایق لذت می‌برند.

فرینگس برای توضیح نظریه‌ی خود از مثال ساده‌ی روشن‌کردن چراغ استفاده می‌کند. وقتی می‌خواهیم چراغی را روشن کنیم، ابتدا نتیجه‌ی موردنظر، یعنی روشن‌شدن محیط را در ذهن داریم و سپس دستمان را برای فشردن کلید حرکت می‌دهیم. به گفته‌ی او، مغز انسان بسیاری از رفتارها را با پیش‌بینی نتیجه‌ی آن‌ها هدایت می‌کند، بدون اینکه لازم باشد آگاهانه درباره‌ی تمام حرکت‌های بدن فکر کنیم.

فرینگس احتمال می‌دهد سازوکار مشابهی در اورکاها نیز وجود داشته باشد. آن‌ها شاید پس از مشاهده‌ی نتیجه‌ی برخورد با سکان، یاد گرفته‌اند چگونه همان نتیجه را دوباره ایجاد کنند. این رفتار تا حدی به تجربه‌کردن حرکات در نوزادان انسان شباهت دارد. نوزادان با حرکت‌دادن دست‌ها و پاهای خود، پیامدهای حرکاتشان را کشف می‌کنند و به‌تدریج یاد می‌گیرند چگونه بر محیط اطراف تأثیر بگذارند.

البته فرینگس تأکید می‌کند که توضیح او هنوز در حد فرضیه است و نیازی نیست برای پذیرش آن، تفکر پیچیده یا انگیزه‌های انسانی را به اورکاها نسبت دهیم.

اگر نظریه‌ی فرینگس درست باشد، شاید بتوان با تغییر نتیجه‌ی برخورد اورکاها با قایق‌ها، رفتار آن‌ها را نیز تغییر داد. برای مثال، می‌توان سکانی طراحی کرد که حتی پس از ضربه‌ی اورکا همچنان کار کند. در این صورت، اگر هدف جانور ایجاد اختلال در حرکت قایق باشد، دیگر به نتیجه‌ی مورد انتظارش نمی‌رسد و ممکن است به‌تدریج رفتار خود را تغییر دهد.

برخلاف تصور رایج، این رفتار لزوماً به معنای انتقام‌جویی یا تلاش آگاهانه برای آسیب‌رساندن به انسان‌ها نیست و شاید نوعی تجربه‌کردن پیامدهای رفتار باشد

بااین‌حال، فرینگس هشدار می‌دهد که چنین آزمایشی می‌تواند خطرناک باشد. اگر اورکا نتواند نتیجه‌ی دلخواهش را با روش قبلی ایجاد کند، شاید رفتار متفاوت و حتی تهاجمی‌تری نشان دهد. به همین دلیل، او انجام چنین آزمایش‌هایی را روی قایق‌های حامل انسان توصیه نمی‌کند.

نظریه‌ی جدید همچنین با توضیح‌های پیشین درباره‌ی حمله‌ی اورکاها لزوماً در تضاد نیست. ممکن است این جانوران رفتار حمله به سکان را از یکدیگر یاد گرفته باشند و هم‌زمان بتوانند پیامد آن را پیش‌بینی کنند.

نکته‌ی مهم این است که فرینگس مستقیماً رفتار اورکاها را آزمایش نکرده و هنوز شواهد تجربی برای تأیید فرضیه‌ی او وجود ندارد. مقاله‌ی وی دیدگاهی نظری است که می‌تواند مسیر پژوهش‌های آینده را مشخص کند.

فرینگس امیدوار است بررسی رفتار اورکاها در محیط طبیعی به دانشمندان کمک کند تا بفهمند آیا جانوران دیگر نیز مانند انسان‌ها، رفتار خود را بر اساس پیش‌بینی پیامدهای آن تنظیم می‌کنند یا خیر.

پژوهش نظری فرینگس در ژورنال Animal Cognition منتشر شده است.

طرز تهیه سوپ سبزیجات رژیمی

بیشتر بخوانید:

روتین پوستی عجیب نهنگ‌های قاتل، پژوهشگران را شگفت‌زده کرد

تماشاخانه

مناره ساربان یا برج پیزای اصفهان! بنایی که کج‌اش کردید و حالا پُزش را می‌دهید

باغ جهانی عباس‌آباد بهشهر : از میراث تاریخی تا پارک خوشگذرانی / یک اثر میراث جهانی که در آن می‌توانید کارهای عجیب و غریب انجام دهید

فیلم های دیگر