عصر ایران ؛ حسن ظهوری ــ بامداد چهارم مهر ۱۴۰۵، در کیلومتر ۳۰ آزادراه همدان ـ ساوه، کمی بعد از عوارضی فامنین، یک اتوبوس مسافربری که از کرمانشاه عازم تهران بود، با حدود ۳۵ سرنشین واژگون شد. این حادثه حدود ساعت ۴:۴۸ بامداد رخ داد.
بر اساس گزارش هلالاحمر، ۱۱ نفر در صحنه جان خود را از دست دادند و ۲۴ نفر مصدوم شدند. شدت واژگونی اتوبوس به حدی بود که نیروهای هلالاحمر برای خارج کردن سرنشینان از داخل آن، سه نفر از جانباختگان را با عملیات رهاسازی و چهار نفر را با عملیات نجات فنی خارج کردند.
علت این سانحه، واژگونی اتوبوس اعلام شده است؛ حادثهای که در بسیاری از موارد میتواند ناشی از خوابآلودگی راننده و از دست رفتن کنترل وسیله نقلیه باشد.
این حادثه تنها یکی از دو سانحه مرگبار اتوبوسهای بینشهری در نخستین ساعات چهارم مهر بود. حدود چهار ساعت پیش از آن، در ساعت ۱۲:۳۰ بامداد، یک اتوبوس در کیلومتر ۱۰ محور محدوده گردنه سمنشاهی به روستای طسوج با یک تریلی کشنده ولوو حامل میلگرد برخورد کرد.
اتوبوس از مشهد به سمت زاهدان در حرکت بود و تریلی از تهران به بیرجند میرفت. اتوبوس از قسمت جلو با بخش عقب تریلی برخورد کرد و پس از آن هر دو وسیله نقلیه آتش گرفتند. در این حادثه ۹ نفر کشته و پنج نفر مصدوم شدند و گزارشها حاکی است که هر ۹ قربانی در آتشسوزی اتوبوس جان خود را از دست دادهاند.
دو حادثه در فاصله کمتر از چهار ساعت، در حالی رخ داد که در یکی دو ماه گذشته نیز بیش از ۴۰ نفر در هفت سانحه مربوط به اتوبوسها و مینیبوسهای بینشهری جان خود را از دست دادهاند؛ آماری فاجعهبار که نشان میدهد بحران ایمنی ناوگان حملونقل عمومی جادهای همچنان ادامه دارد.
۱۲ مرداد ۱۴۰۵، یک اتوبوس در محور دشتعباس ـ دهلران ـ ایلام با یک دستگاه پژو ۴۰۵ تصادف کرد. سه نفر از سرنشینان پژو جان خود را از دست دادند. آنها زائران اربعین بودند که در حال بازگشت بودند.
۱۴ شهریور ۱۴۰۵، یکی از تلخترین سوانح جادهای سال در محور سنندج ـ همدان رخ داد. یک تانکر سوخت با یک اتوبوس یا مینیبوس که در این محور در حال حرکت بود، برخورد کرد. تانکر و اتوبوس در پی این برخورد درگیر آتش شدند و ۱۱ نفر جان خود را از دست دادند و هفت نفر مصدوم شدند.
این نخستین حادثه از این نوع در محور سنندج ـ همدان نبود. چند سال پیش نیز یک تانکر در همین محور با اتوبوس برخورد کرده بود و آن حادثه نیز شمار زیادی کشته بر جای گذاشت.
۲۱ شهریور ۱۴۰۵، در محور رفسنجان ـ سرچشمه، کارگران مس که با یک مینیبوس در حال تردد بودند، با یک خودروی سواری تصادف کردند. این حادثه یک کشته و دهها مصدوم بر جای گذاشت.
۲۳ شهریور نیز یک دستگاه مینیبوس در طرقبه، در نزدیکی مشهد، واژگون شد و دو نفر کشته و ۱۷ نفر مصدوم شدند.
۲۶ شهریور، یک اتوبوس مسافربری در آزادراه ساوه ـ تهران با یک کامیون تصادف کرد. در این حادثه چهار نفر جان خود را از دست دادند و حدود ۹ نفر مصدوم شدند.
به این ترتیب، چهارم مهر ۱۴۰۵ با دو حادثه مرگبار اتوبوسها و ۲۱ کشته در کمتر از چهار ساعت آغاز شد.
در بسیاری از این حوادث، خستگی و خوابآلودگی راننده یکی از عوامل اصلی سانحه بوده است. در کنار این مسئله، اتوبوسهای بینشهری ایران همچنان با بسیاری از استانداردهای بینالمللی فاصله دارند و درباره کیفیت ساخت و ایمنی اتوبوسهای تولیدشده در کشور نیز انتقادهای زیادی مطرح است.
با این حال، بحران خستگی و خوابآلودگی رانندگان را نمیتوان صرفاً با استفاده از اتوبوسهای پیشرفتهتر برطرف کرد. فناوری میتواند بخشی از راهحل باشد، اما کنترل این بحران پیش از هر چیز به یک تصمیم انسانی و مدیریتی نیاز دارد.
رانندگان گاهی برای طی کردن مسیرهای بیشتر، رسیدن سریعتر به مقصد و کسب درآمد بیشتر، ساعتهای طولانی رانندگی میکنند. ادامه رانندگی در شرایط خستگی و خوابآلودگی میتواند کنترل خودرو را دشوار و احتمال وقوع حادثه را بهشدت افزایش دهد.
کمبود محلهای استراحت مناسب در محورهای پرتردد نیز یکی دیگر از مشکلات رانندگان است. آنها گاهی به دلیل شرایط کاری و تلاش برای جبران زمان، ساعتهای طولانی پشت فرمان میمانند و همین مسئله میتواند میزان خستگی و خوابآلودگی را افزایش دهد.
در کنار خوابآلودگی، سرعت غیرمجاز، نقص فنی، بهویژه نقص سیستم ترمز، فرسودگی ناوگان، عدم توجه به جلو، شرایط جاده و وضعیت آبوهوا نیز از مهمترین عوامل مرگومیر در جادهها هستند.
نقص سیستم ترمز، بهخصوص در کامیونها و تریلیها، در کنار سرعت غیرمجاز وسایل نقلیه سنگین مانند تانکرها، میتواند در چند لحظه یک حادثه را به فاجعهای گسترده تبدیل کند.
در چنین شرایطی، وقتی راننده در لحظهای که باید سفر را متوقف کند، به دلیل خستگی و خوابآلودگی چنین تصمیمی نمیگیرد، فناوری میتواند به کمک بیاید؛ نه فقط برای راننده، بلکه برای مسافرانی که نقشی در این تصمیمها ندارند و با هزار امید سوار اتوبوس میشوند و تنها خواستهشان این است که سالم به مقصد برسند.