نویسنده اصلی پیش نویس قانون اساسی چگونه از راه یابی به مجلس بررسی آن بازماند؟

عصر ایران؛ فرانک قدیری پسندی- * چهره های شاخص هر دانش در میان استادان، دانشجویان و صاحب نظران همان علم شناخته شده اند، اما وقتی پای علوم اجتماعی به میان می آید، به دلیل ارتباط تنگاتنگ با جامعه، استادان از دانشکده خود پا فراتر می گذارند و در میان مردم عادی نیز شهرت پیدا می کنند.

ناصر کاتوزیان حقوق دان برجسته کشورمان از چنین موقعیتی برخوردار است. وی که اولین دانش آموخته حقوق در داخل کشور به شمار می رود، به دلیل جایگاه دانشگاهی، آثار حقوقی متعددی که موفق به کسب جایزه کتاب سال شده اند و نیز نخستین دریافت کننده نشان درجه یک دانش در علم حقوق، ممتاز به حساب می آید.

علاوه بر این، نقش او در تدوین پیش نویس قانون اساسی و کنشگری اجتماعی از طریق حضور در رسانه ها با نگارش یادداشت و گفت و گو، از دیگران متفاوت بود.

به بهانه 11 شهریور ماه دوازدهمین سال درگذشت، مروری گذرا داریم بر کتاب خاطرات او با عنوان «از کجا آمده ام ،آمدنم بهر چه بود؟» که پس از یک دهه به همت انتشارات گنج دانش تجدید چاپ شده....

چاپ نخست کتاب در سال 1385 از سوی شرکت سهامی انتشار روانه بازار نشر شد. نویسنده در پیش گفتار درخواست نزدیکان بر نوشتن زندگی نامه و مقاومت خود را از بیان حدیث نفس بیان می کند و این که در نهایت از آنجایی که بر این باور بوده که عقیده عموم به صواب نزدیک تر است، نوشتن را آغاز می کند به این امید که داستان زندگی از شرح قانون و نقد نظریه ها عبرت آموزتر خواهد بود.

کتاب در حدود سصید صفحه و در بردارنده بخش هایی چون «دوران کودکی و نوجوانی»، «دوران قضاوت»، «دوران دانشگاهی؛ پیش و پس از انقلاب»، «دوران انفصال و عزلت» و «بازگشت به دانشگاه» است.

از جذاب ترین بخش های اثر، ماجرای تدوین پیش نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است. حسن حبیبی به نمایندگی از بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران مأمور می شود با کمک جمعی از حقوق دانان پیش نویسی برای دوران پس از پیروزی انقلاب تهیه کند. حبیبی به همراه ناصر کاتوزیان، عبدالکریم لاهیجی، محمدجعفر جعفری لنگرودی، ابوالفتح بنی صدر و ناصر میناچی پیش نویسی را تنظیم می کنند.

رهبر انقلاب پس از مطالعه پیش نویس، بیان می دارند: «چیز مخالفی در پیش نویس ندیدم فقط آن را به علمای قم نشان دهید و اگر حرفی نبود آن را به رفراندوم بگذارید». اما پیش نویس سرنوشت دیگری می یابد.

در جریان برگزاری انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی، جامعه روحانیت مبارز از طریق آیت الله سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی طی تماسی با ناصرکاتوزیان او را نامزد این تشکل برای انتخابات اعلام می کند. استاد در آغاز نمی پذیرند، اما با اصرار طرف مقابل برای ثبت نام قانع می کنند. اما در نهایت نام فرد دیگری جایگزین وی در فهرست جامعه روحانیت می شود که با وجود حمایت های دیگر تشکل های سیاسی چون «جنبش»، «جاما» و «جنبش مسلمانان مبارز»، نویسنده اصلی متن پیش نویس قانون اساسی از راهیابی به مجلس باز ماند و در تاریخ 28 مردادماه 1358، مجلس خبرگان بدون حضور کاتوزیان افتتاح شد.

کاتوزیان با کسب 111859 رأی و رتبه 21 از 54 داوطلب، در بین 10 نفر اول قرار نگرفت و از راهیابی به مجلس باز ماند.

مطلب خواندنی دیگر به برگزاری اولین انتخابات هیأت مدیره کانون وکلای دادگستر مرکز در سال 1370 باز می گردد. در این سال قرار بود پس از بیش از یک دهه تعطیلی انتخابات و تعیین سرپرست، رأی گیری از سر گرفته شود. در این دوره استاد با اصرار وکلا وارد کارزار انتخاباتی شده و در صدر فهرست بیشتر تشکل ها نیز قرار می گیرد. خود در این باره می نویسد: «اما، واکنش مجلس در یکی دو روز مانده به انتخابات شنیدنی است. طرحی از سوی گروهی از نمایندگان به مجلس تقدیم شد، به قید سه فوریت و قابلیت اجرا از تاریخ تصویب و پیش از انتشار، به مضمون توقیف انتخابات کانون و تعلیق آن به تصفیه وکلا.

این طرح با شتاب تمام تصویب و اجرا شد. در نتیجه، صبح روز انتخابات که وکلا برای رأی دادن به کانون آمدند با درهای بسته و مأموران انتظامی و آگهی توقیف روبرو شدند و با اخطار مأموران متفرق گشتند و بدین ترتیب غائله پایان پذیرفت و برای قانونی که پیش از انتشار قابل اجرا باشد پیشینه و نمونه ای به دست آمد.»

استاد در جریان انقلاب فرهنگی با صدور «حکم انفصال ابد از خدمات دولتی» از سوی هیأت پاکسازی مواجه شده و دیگر امکان تدریس نمی یابد. حدود یازده سال خانه نشین شد و با مشقت زیاد، اما با مناعت طبع به کار نگارش کتاب می پردازد.

جالب این که در همین ایام یکی از کتاب های او با نام «نظریه عمومی تعهدات» جایزه کتاب سال را دریافت می کند!

سرانجام با اصرار دوستان به این تصمیم در دیوان عدالت اداری اعتراض می کند و در تابستان سال 1370 با نقض حکم امکان بازگشت به دانشگاه و تدریس فراهم می شود که با استقبال استادان و دانشجویان تدریس را در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران از سر می گیرد.

علاوه بر متن کتاب، پیوست های آن نیز مانند متن «پیش نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» برای حقوق خواندگان و البته علاقه مندان به تاریخ معاصر خواندنی است.

* دانش آموخته حقوق

ترکیب استقلال برای دربی مقابل پرسپولیس مشخص شد

بیشتر بخوانید:

امیر ناصر کاتوزیان؛ نماد شرافت حرفه‌ای در علم حقوق

تماشاخانه

لرزه در راه است ؛ اصفهان دارد از دست می‌رود؟

چرا «۷» عدد مقدس شد؟ «خونیرث» یکی از هفت‌ها که حالا برای ایرانی‌ها حسرت است

فیلم های دیگر