پدیده GLOF چیست؟ / بررسی دلیل احتمالی سیل مرگبار نپال و طغیان دریاچه های یخچالی

عصر ایران - وقوع سیلاب های ویرانگر و ناگهانی در ارتفاعات نپال بار دیگر توجه دانشمندان اقلیم شناسی را به تهدیدی پنهان در کوهستان ها جلب کرده است. بررسی های اولیه نشان می دهد که عامل اصلی این حادثه فاجعه بار ممکن است جدا شدن ناگهانی یک بهمن یخی عظیم از یک یخچال طبیعی باشد؛ توده ای از یخ با عرض حدود 610 متر که به یک باره شکست و ترکیبی سهمگین از یخ، آب و سنگ را به کف دره سرازیر کرد.

جاری شدن این حجم عظیم با انرژی پتانسیل بالا به سمت پایین دست، دقیقا همان سناریویی است که محرک اصلی پدیده ای مرگبار به نام «سیلاب ناگهانی ناشی از طغیان دریاچه یخچالی» یا GLOF شناخته می شود.

فیلمی که به نقطه آغاز سیل بزرگ در مرز نپال و تبت نسبت داده شده است.

پدیده GLOF چیست؟

پدیده GLOF که مخفف Glacial Lake Outburst Flood (سیلاب ناگهانی ناشی از طغیان دریاچه یخچالی) است، یکی از ویرانگرترین مخاطرات طبیعی در مناطق کوهستانی مرتفع به شمار می رود. این پدیده هنگامی رخ می دهد که سد طبیعی نگهدارنده یک دریاچه یخچالی به طور ناگهانی فروبریزد و حجم عظیمی از آب، گل و لای و صخره ها را به سمت دره های پایین دست جاری کند.

پدیده GLOF چگونه اتفاق می افتد؟

با گرم شدن زمین و ذوب شدن یخچال های طبیعی، آب حاصل از ذوب برف و یخ در گودی های پشت یخچال تجمع می یابد و دریاچه های یخچالی را تشکیل می دهد. این دریاچه ها اغلب توسط  یخ رُفت ها یا مورن ها (Moraines) مهار می شوند؛ دیواره هایی طبیعی متشکل از یخ، سنگ ریزه و خاک که ساختار ساختمانی پایداری ندارند.

عوامل متعددی می توانند باعث تخریب این سدهای طبیعی و بروز GLOF شوند:

ریزپدیده های ناگهانی: ریزش بهمن های سنگین، سقوط تکه های بزرگ یخ یا زمین لغزش به داخل دریاچه که موج های خروشانی ایجاد می کند.

زیرشویی دیواره ها: ذوب شدن هسته یخی داخل مورن ها که ساختار دیواره را تضعیف می کند.

بارندگی های شدید و بالارفتن سطح آب: افزایش ناگهانی فشار هیدرواستاتیک بر دیواره مورن.

رویدادهای مرز تبت و نپال: پیامدهای حوادث مرزی

منطقه هیمالیا و به ویژه مرز مشترک نپال و منطقه خودمختار تبت در چین، به دلیل داشتن بیش از هزاران دریاچه یخچالی، یکی از حساس ترین نقاط جهان در برابر پدیده GLOF است. رودخانه های فرامرزی این منطقه از تبت سرچشمه گرفته و وارد نپال می شوند.

ارتباط نزدیک جریان های آبی در تبت و نپال باعث شده تا یک رویداد طبیعی در خاک چین، ظرف چند ساعت به یک بحران جدی انسانی و اقتصادی در خاک نپال تبدیل شود.

پیامدها و خسارات سیلاب های یخچالی در منطقه هیمالیا

منطقه هیمالیا که از آن به عنوان «قطب سوم زمین» یاد می شود، تعداد زیادی از دریاچه های یخچالی در حال رشد را در خود جای داده است. ورود سیلاب های GLOF به دره های شیب دار خسارات جدی به همراه دارد:

چرا آمار این حوادث در حال افزایش است؟

مطالعات پژوهشگران اقلیم شناسی نشان می دهد که منطقه هیمالیا با سرعتی بالاتر از میانگین جهانی در حال گرم شدن است.

افزایش تعداد و حجم دریاچه ها: با عقب نشینی سریع یخچال ها، دریاچه های جدیدی تشکیل شده یا دریاچه های موجود به شدت بزرگ و پرخطر می شوند.

لرزه خیزی منطقه: وقوع زمین لرزه ها ساختار دیواره های مورنی را مستعد شکستگی ناگهانی می کند.

تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور

زلزله بومهن تهران را لرزاند

بیشتر بخوانید:

تونل های زیرزمینی سیل گیر چگونه یک شهر را از غرق شدن نجات می دهند؟ (+اینفوگرافیک)

تصاویر تکان دهنده از مرز چین و نپال: فقط در چند ثانیه اتفاق افتاد

تماشاخانه

بارگاه شمس تبریزی ؛ یک استثنا در میراث فرهنگی ایران / هیچ بنایی حتی برج آزادی هم شانسی مثل آن نداشته است

زینب ابوطالبی کجاست ؟ واقعا «جمع کرده از ایران رفته» یا در ایران است ؟ چرا عکس و فیلم نمی‌دهد!

فیلم های دیگر