تانک سورتمه ای شوروی؛ داستان عجیب ترین سلاح زرهی جنگ جهانی دوم (+عکس)

داستان عجیب تانک سورتمه ای 02SS Aerosan شوروی؛ وسیله ای زرهی که به جای چرخ یا شنی روی اسکی حرکت می کرد و از موتور هواپیما نیرو می گرفت.

عصر ایران؛ مجله تصویری سلاح - با آغاز جنگ جهانی دوم و تجربه سخت ارتش سرخ در برف های عمیق فنلاند، مهندسان شوروی متوجه یک چالش بزرگ شدند: تانک های سنگین در زمستان های سخت و زمین های پوشیده از برف گیر می کردند و کارایی خود را از دست می دادند. در پاسخ به این بحران، ارتش شوروی دست به دامن ایده ای متهورانه و عجیب شد؛ ترکیب تحرک یک سورتمه موتوری با قدرت آتش یک تانک زرهی. نتیجه این ایده، تولد غولی به نام 02SS Aerosan بود؛ تانکی که به جای چرخ یا شنی، روی اسکی حرکت می کرد و با ملخ هواپیما جلو می رفت!

در این مقاله، به بررسی یکی از سری ترین و ناشناخته ترین پروژه های نظامی شوروی در سال 1941 می پردازیم که مرزهای مهندسی نظامی را جابه جا کرد.

تانک 02SS Aerosan شوروی

تولد تانک ملخ دار؛ چرا شوروی به سراغ 02SS رفت؟

اروسان ها (Aerosans) یا همان سورتمه های موتوری که با نیروی ملخ هواپیما حرکت می کردند، پیش از جنگ جهانی دوم نیز در روسیه وجود داشتند. اما این وسایل عموما از چوب ساخته می شدند، هیچ زرهی نداشتند و تنها برای حمل و نقل سبک یا شناسایی به کار می رفتند.

در سال 1941، دفتر طراحی TsKB-50 در لنینگراد ماموریت یافت تا نسخه سنگین، کاملا زره پوش و تهاجمی این وسایل را طراحی کند. هدف مشخص بود: ساخت وسیله ای که بتواند در دل زمستان سخت روسیه، با سرعت بالا روی برف حرکت کند، خطوط پیاده نظام دشمن را بشکافد و در برابر آتش تیربارها مقاوم باشد. این پروژه با کد 02SS (یا در منابع روسی 02СС) آغاز شد.

مشخصات فنی و تسلیحات غول اسکی سوار شوروی

برخلاف اروسان های سنتی که سبک و آسیب پذیر بودند، 02SS یک خودروی جنگی تمام عیار بود. مهندسان برای ساخت آن از قطعات تانک های موجود استفاده کردند تا روند طراحی سریع تر طی شود.

شاخصه فنی	جزئیات و تسلیحات
سلاح اصلی	مجهز به یک توپ خودکار 23 میلی متری (برخی منابع به توپ 20 میلی متری TNSh اشاره دارند).
برجک تانک	استفاده از برجک تانک دوزیست و سبک T-40 با قابلیت چرخش 360 درجه.
نوع زره	بدنه کاملا زره پوش با ورق های فولادی به ضخامت حدود 10 میلی متر.
سیستم حرکتی	مجهز به 4 اسکی بزرگ در چهار طرف بدنه با سیستم تعلیق اختصاصی.
پیشرانه	یک موتور قدرتمند هواپیما متصل به یک ملخ چوبی بزرگ در پشت وسیله نقلیه.
وزن کل	حدود 5 تن (که برای یک وسیله اسکی سوار وزن بسیار بالایی محسوب می شد).

تانک 02SS Aerosan شوروی

پاشنه آشیل پروژه؛ چرا تانک سورتمه ای به خط مقدم نرسید؟

با وجود ظاهر ترسناک و پتانسیل بالایی که روی کاغذ داشت، آزمایش های میدانی 02SS در سال 1941 ناامیدکننده بود. این پروژه به سه دلیل اصلی با شکست مواجه شد و هرگز به تولید انبوه نرسید:

وزن زیاد: وزن 5 تنی این تانک، برتری اصلی سورتمه ها یعنی «سبکی و شناوری روی برف» را از بین برد. اسکی های تانک در برف های عمیق فرو می رفتند و ملخ هواپیما توان کافی برای کندن این غول آهنی از جایش را نداشت.

مانورپذیری فاجعه بار: به دلیل ابعاد بزرگ، بدنه سنگین و مرکز ثقل بالا، دور زدن با 02SS در مسیرهای ناهموار زمستانی بسیار خطرناک بود و خطر واژگونی شدیدی داشت.

هزینه ساخت سرسام آور: استفاده از موتورهای گران قیمت هواپیما و ورق های زرهی برای وسیله ای که فقط در چند ماه زمستان قابل استفاده بود، از نظر اقتصادی برای شوروی تحت فشار جنگ توجیهی نداشت.

سرانجام؛ میراثی که در تاریخ گم شد

در نهایت، ارتش سرخ پروژه 02SS را پس از ساخت نمونه اولیه بایگانی کرد. آن ها ترجیح دادند سرمایه خود را روی اروسان های سبک تر و ارزان تر مثل NKL-26 بگذارند که فقط زره جلویی داشتند و کارایی خود را در نبردهای واقعی اطراف مسکو ثابت کرده بودند.