سیاهه انتشار، نقشه راه مدیریت آلودگی هوا

به گزارش ایسنا سیاهه انتشار اهداف کیفی را به اهداف کمی تبدیل و پایش اثربخشی برنامه‌های کاهش آلودگی هوا را میسر می‌کند. این مطالعات مبنای بسیاری از تصمیم‌گیری‌ها در حوزه آلودگی هوا در کشور قرار گرفته است.

برنامه‌های کمی کاهش آلودگی هوا براساس آن‌ها تدوین و به دستگاه‌های مختلف از جمله شهرداری تهران و دولت ارائه شده که مبنای بسیاری از سیاست‌ها از جمله در مصوبات هیئت دولت و آیین‌نامه‌های اجرایی قانون هوای پاک بوده است.

یکی از کارکردهای دسترسی به سیاهه انتشار در حوزه هواشناسی است. به گفته سحر تاجبخش - رییس سازمان هواشناسی - این سازمان مکلف است که پیش‌بینی غلظت آلاینده‌ها را صادر کند.

بر همین اساس مدل‌های پیش‌بینی غلظت آلاینده‌ها از چند سال گذشته در سازمان هواشناسی آماده شده اما اجرای دقیق آن‌ها نیازمند داده‌ ورودی با عنوان «سیاهه انتشار» است که باید از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست تهیه و به‌روزرسانی شود. سیاهه‌های موجود مربوط به سال‌های گذشته است و باید به روزرسانی شود.

تدوین سیاهه انتشار شهرهای ایران

 بر اساس ماده ۲ قانون هوای پاک وظیفه تدوین سیاهه انتشار آلودگی هوا بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست است. یک بار این سیاهه برای هشت کلانشهر کشور تهیه و در سال ۱۴۰۰ منتشر شد. به گفته احمد طاهری - رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست - تدوین سیاهه انتشار جدید بر مبنای داده‌های سال ۱۴۰۳ در حال انجام است و در سال ۱۴۰۵ رونمابی می‌شود.

او درباره ویژگی‌های سیاهه انتشار جدید می‌گوید: این سیاهه نسبت به سیاهه انتشار قبلی ارتقای قابل ملاحظه‌ای پیدا کند. این کار در دقت محاسبات و داده‌های مورد استفاده لحاظ می‌شود.

محدوده مکانی بررسی فراتر از کلانشهرهاست و سعی می‌کنیم منابع عمده آلایندگی را در کل کشور مدل‌سازی کنیم. به‌روزرسانی سیاهه انتشار در مقیاس کشور این امکان را فراهم می‌کند که مشخص شود در هر شهر، چه میزان آلودگی تولید می‌شود و آیا این میزان با ظرفیت تهویه طبیعی و شرایط اقلیمی آن شهر هم‌خوانی دارد یا خیر؟ 

به گفته رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست ویژگی خاص شهر تهران و سایر کلانشهرهای ایران این است که آلاینده‌های غالب آن‌ها آلاینده‌های ثانویه هستند یعنی چه در تابستان که ازن آلاینده شاخص و چه در زمستان که ذرات کوچکتر از ۲.۵ میکرون آلاینده شاخص است، بخش قابل ملاحظه‌ای از آن‌ها ذرات ثانویه است. 

به منظور مدیریت آلودگی ثانویه، حتماً باید سیاهه انتشار را با دقت قابل قبولی ارائه داد تا گونه‌های دیگری هم که به تشکیل ذرات معلق ثانویه منجر می‌شوند را بتوان لحاظ کرد.

طاهری می‌افزاید: ما در این پروژه سعی کردیم که حتما این موارد دیده شود. به عنوان نمونه موضوعات مربوط به کشاورزی و پسماند سوزی‌ - که تاثیر قابل ملاحظه‌ای بر افزایش آلودگی هوا دارند- را لحاظ کرده‌ایم علاوه بر آن تاثیر متقابل آلودگی هوای کلانشهرها را لحاظ می‌کنیم. مواردی مثل استفاده از ضریب انتشار بومی، استخراج الگوهای حمل و نقل با دقت بالاتر هم در این سیاهه انتشار دیده شده است.

تدوین سیاهه انتشار آلودگی هوای پایتخت

علاوه بر سازمان حفاظت محیط زیست، شرکت کنترل کیفیت هوای تهران اقدام به به‌روزرسانی سیاهه انتشار آلودگی هوای پایتخت کرد.  سیاهه انتشار پیش از این در دو دوره متوالی در سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۶ از سوی شرکت کنترل کیفیت هوا تدوین و به‌روز رسانی شده بود.

بر اساس نتایج سیاهه انتشار شهر تهران سال ۱۳۹۶، وسایل نقلیه در حال تردد در پایتخت به علت مصرف بالای سوخت، فرسودگی ناوگان و عدم استفاده بهینه از تجهیزات کنترل آلایندگی، سهم ۸۳ درصدی در تولید گازهای آلاینده و سهم ۶۱ درصدی در تولید ذرات معلق دارند. صنایع با سهم ۱۷.۸ درصدی، نیروگاه‌ها با سهم ۱۲ درصدی و پالایشگاه تهران با سهم ۴.۴ درصدی در تولید ذرات معلق، تأثیر قابل توجهی بر آلودگی شهر تهران می‌گذارند.

توجه به نتایج سیاهه انتشار می‌تواند نقش مهمی در کاهش آلودگی هوای پایتخت در تهران و سایر شهرها و دستیابی به اهداف قانون هوای پاک باشد و در این مسیر همکاری دستگاه‌ها اهمیت انکارناپذیری دارد.