کلاه ‌دارِ کاکل ‌سفید: پرنده‌ای با واتل چشمی نادر؛ چگونه چشم‌ها نقش ارتباط و انتخاب جنسی را بازی می‌کنند؟ (+تصاویر)

در قلب آفریقای جنوب صحرا، پرنده ‌ای شگفت ‌انگیز وجود دارد که توجه پرنده ‌شناسان و عاشقان طبیعت را به خود جلب کرده است. کلاه دارِ کاکل‌ سفید، سنگ‌ چشم کلاه‌ خودی کاکل‌ سفید یا سنگ‌ چشم کلاه ‌خودی سفید نام هایی هستند که برای این پرنده استفاده می شوند.

عصر ایران- پرندگان یکی از متنوع ‌ترین رده ‌های مهره ‌داران را تشکیل می‌ دهند و از نظر تنوع ریخت ‌شناختی، الگوهای رنگ ‌آمیزی و سازگاری ‌های تکاملی، دامنه ‌ای گسترده از ویژگی ‌های زیستی را نشان می ‌دهند که بسیاری از آن ‌ها هنوز به‌طور کامل شناخته نشده ‌اند.

در قلب آفریقای جنوب صحرا، پرنده ‌ای شگفت ‌انگیز وجود دارد که توجه پرنده ‌شناسان و عاشقان طبیعت را به خود جلب کرده است. کلاه دارِ کاکل‌ سفید، سنگ‌ چشم کلاه‌ خودی کاکل‌ سفید یا سنگ‌ چشم کلاه ‌خودی سفید نام هایی هستند که برای این پرنده استفاده می شوند. این پرنده گونه‌ ای از گنجشک‌ سانان در تیره بانگ‌ مرغان است.

پرنده ای با نگاهی نافذ که یک گل آفتابگردان را در چشمان خود دارد. نگاه‌ ها را خیره می ‌کند و درک ما از تکامل پرندگان را به چالش می‌ کشد.

در نگاه نخست، اطراف چشم‌ های کلاه‌دارِ کاکل‌سفید دارای ساختاری حلقه ‌مانند با رنگ زرد است که ظاهری متمایز به چشم ‌ها می‌ دهد. این ساختار که «واتل چشمی» نام دارد، بافتی گوشتی و بدون پر است که پیرامون چشم قرار گرفته و به دلیل تضاد رنگی با مردمک تیره، بسیار برجسته به نظر می ‌رسد.

واتل چشمی (Eye wattle) یک ساختار گوشتی، بدون پر و اغلب رنگی است که در اطراف چشم برخی پرندگان دیده می ‌شود. واتل چشمی حلقه ‌ای از بافت نرم و عروقی است که دور چشم قرار می ‌گیرد و معمولا رنگ های روشنی مانند زرد، نارنجی یا قرمز دارد. این ساختار جزو تزئینات پوستی (cutaneous ornaments) پرندگان محسوب می ‌شود.

تضاد این حلقه با مردمک‌ های تیره پرنده، بینندگان را مبهوت می کند. کارکرد این چشمان خارق العاده فراتر از زیبایی صرف است.

بر اساس مطالعات پرنده ‌شناسی، واتل ‌های چشمی می‌ توانند چند نقش داشته باشند:

ارتباط اجتماعی

برای ارسال پیام به دیگر اعضای گونه، مثل تشخیص افراد، هماهنگی گروهی یا نمایش وضعیت اجتماعی.

انتخاب جنسی

رنگ و اندازه واتل ممکن است نشانه سلامت یا آمادگی تولیدمثلی باشد و در جفت‌ یابی نقش داشته باشد.

نمایش سلطه یا هشدار

در برخی گونه ‌ها، واتل برجسته ‌تر می ‌تواند نشان‌ دهنده برتری یا قلمروطلبی باشد.

با ادامه پژوهش ‌ها، دامنه واقعی کارکرد واتل ‌های چشمی همچنان رازی جذاب است که منتظر گشوده ‌شدن مانده است.

کلاه ‌دارهای کاکل ‌سفید اصلا پرندگانی منزوی نیستند. این پرندگان در گروه ‌هایی 5 تا 10تایی زندگی می‌ کنند و سطحی از همکاری را نشان می‌ دهند که در دنیای پرندگان کم ‌نظیر است. برای مثال همه اعضای گروه در بزرگ ‌کردن جوجه ‌ها مشارکت دارند همچنین آن‌ ها می ‌توانند آواهای هشدار گونه ‌های دیگر پرندگان را تشخیص داده و به آن ‌ها واکنش نشان دهند.

روحیه اجتماعی آن ‌ها به شیوه تغذیه ‌شان نیز گسترش یافته است. گروه ‌ها با هماهنگی چشمگیر در میان شاخ ‌و برگ‌ ها حرکت می ‌کنند و اغلب در جست ‌و جوی حشرات و شکارهای کوچک همکاری می کنند. این رویکرد همکاری ‌محور برای بقا، هوش و سازگاری بالایی را نشان می‌ دهد که به کلاه‌ دارِ کاکل ‌سفید امکان داده راحت تر به زندگی خود ادامه دهد.

اگرچه کلاه ‌دارِ کاکل ‌سفید در حال حاضر در فهرست گونه ‌های در معرض تهدید قرار ندارد، اما با چالش ‌هایی رو به رو است که بسیاری از پرندگان آفریقایی با آن ‌ها مواجه ‌اند.

از دست رفتن زیستگاه‌ ها بر اثر جنگل‌ زدایی و تغییرات اقلیمی، خطرات بالقوه ‌ای برای بقای بلندمدت آن ‌ها ایجاد می ‌کند.