کشفی عجیب از پشت تابلوهای کمال‌الملک! (+عکس)

در هنگام باز کردن مقوای پشت دو اثر از استاد کمال‌الملک (تابلوی «عضدالملک» و تابلوی «دورنمای سرخه‌حصار») اسنادی مرتبط با مرمت این آثار در سال ۱۳۴۸ هجری شمسی کشف گردید

به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس، در جریان پروژه پاک‌سازی سطحی و نظافت مقدماتی قاب‌ها و پشت تابلوهای نقاشی گالری آثار هنری موزه‌ مجلس که توسط تیم حفاظت و مرمت کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس انجام شد، در هنگام باز کردن مقوای پشت دو اثر از استاد کمال‌الملک (تابلوی «عضدالملک» و تابلوی «دورنمای سرخه‌حصار») اسنادی مرتبط با مرمت این آثار در سال ۱۳۴۸ هجری شمسی کشف گردید.

به گفته میثم رضایی مهوار، مدیر موزه مجلس، این اسناد که هویت مرمت‌گر آثار مذکور، استاد غلامرضا تقوی (متولد ۱۲۸۲ هجری شمسی) را آشکار ساخت، شامل موارد زیر است: نامه شرح خلاصه اقدامات مرمت به‌ همراه عکس پرسنلی مرمت‌گر و کارت ویزیت وی (در پشت تابلوی «عضدالملک»)، نامه شرح خلاصه اقدامات مرمتی و یک پاکت حاوی پودر رنگ آبی آسمان منظره (در پشت تابلوی «دورنمای سرخه‌حصار»).

در متن این اسناد، نکات و اطلاعات قابل‌توجهی درباره شیوه مرمت و شرایط آثار در آن زمان درج شده که بازخوانی آن‌ها در ادامه ارائه می‌گردد. براساس این مستندات، مشخص شد که در سال ۱۳۴۸، کلیه تابلوهای موزه مجلس توسط استاد غلامرضا تقوی و با معرفی و تأیید استاد اسماعیل آشتیانی مورد مرمت قرار گرفته‌اند.

متن سند اول

«تاریخ ۲۵/‏۰۸/‏۱۳۴۸‬ مجلس شورای ملی، اداره......

بنا بمعرفی جناب آقای اسمعیل اشتیانی شاگرد دوره اول مرحوم استاد معظم کمال‌الملک غفاری، حضور ریاست مجلس شورای ملی جناب آقای ریاضی تعمیر تابلوهای استاد را به اینجانب غلامرضا تقوی دامغانی پسر مرحوم حاجی میرزا نقاش‌باشی که هم‌دوره و هم… دربار ناصر (ال)دین شاه قاجار بودند رجوع فرمودند و در تاریخ ۱۲/‏۰۸/‏۱۳۴۸‬ شمسی شروع نمودم به تعمیر تابلو مذکور دورنمای سرخه‌حصار و در تاریخ ۲۵/‏۰۸/‏۴۸‬ به اتمام رسیده است و این نامه بنا به یادگار خدمت صادقانه قلمی گردید. اول تعویض چهارچوبه قبل که چو(ب) آن را موریانه خورده بود. دوم دوبله نمودن آن برای استقامت پارچه تابلو و پارگی قبلی که به دست افراد ناوارد در کار سپرده شده بود. سوم تابلو را از قاب خارج نکرده بودند و قاب را اکلیل زده بودند و ترشحات اکلیل روی تابلو گرفته بود و مقوا پشت تابلو را برا(ی) محفوظ ماندن از گرد و خاک نصب نمودم و… را هم گذاشتم که درآوردن تابلو برای نظافت مانع نباشد و… نمودم. ۱۳۴۸/۸/۲۵ شمسی غلامرضا تقوی نقاش.

حاشیه بالا: و در پاکت رنگ‌های آسمان آن را مقداری گذاشتم تا بدانند که به چه دقت رنگ را از روی رنگ برداشتم بدون (این‌که) صدمه به رنگ زیر برسد و رنگ آسمان آن را برداشتم که رنگ زیر نمایان شده است. [امضاء]

حاشیه راست: با تصدیق خود استاد آشتیانی که فرمودند احیاء اموات شده است و خداوند به شما توفیق بدهد.»

متن سند دوم

«تاریخ ۰۱/‏۱۰/‏۱۳۴۸‬ شمسی، مجلس شورای ملی، اداره....... این تابلو را بنا بمعرفی جناب آقای اسماعیل آشتیانی استاد محترم و شاگرد مرحوم جناب کمال‌الملک، این تابلو را تعمیر و روغن زرد روی آن را با مهارت کامل برداشته و چهارچوب قدیمی آن را تعویض نموده و لکه‌گیری نموده، ورنی آن مجدد تجدید گردید و این افتخار را به اینجانب غلامرضا تقوی فرزند مرحوم یحیی نقاش‌باشی داده شده است و مدت پنج روز طول کشید و پس از کسر مالیات صدی ده، روز یکصدوچهل تومان دستمزد اینجانب بوده است. در زمان ریاست آقای مهندس ریاضی این عمل انجام گردید.

غلامرضا تقوی نقاش … [امضاء]

و کلیه تابلوهای کار مرحوم کمال‌الملک اینجانب مرمت نموده و مقوای پشت آن ابتکار اینجانب بوده است برای حفظ بودن از گرد و خاک. [امضاء]»

شایان ذکر است که غلامرضا تقوی فرزند و شاگرد میرزا یحیی‌خان تقوی، نقاش مذهب و قلمدان‏‌ساز برجسته دوره قاجار بود که به نقل از کریم‌زاده تبریزی بنا بر روایتی جد مادری او میرزا بابای اصفهانی نقاش‏‌باشی از نقاشان صاحب‌نام قاجار بوده است که در چهره‏‌پردازی و آبرنگ مهارت داشت و در تذهیب شیوه‏ای استادانه و با ظرافتی بالا داشت و پیرو مکتب استادش، میرزا عبدالوهاب مذهب‏ باشی بود و استاد نخستین وی نیز سیدهاشم حسینی اصفهانی بوده است. فرزندان یحیی‌خان تقوی، غلامحسین، غلامرضا و علی ‏اکبر تقوی، هر سه هنرمند و از شاگردان وی بوده‌‏اند.